Door met landen buiten de EU samen te werken op onderwijs- en opleidingsgebied wil de EU deze landen helpen te moderniseren, gemeenschappelijke waarden van verschillende volkeren en culturen bevorderen, de EU als wetenschapscentrum promoten en het menselijk potentieel vergroten door van elkaar te leren en goede praktijken uit te wisselen.

Daarom is een aantal programma's voor uitwisseling en samenwerking ontwikkeld. Het meest bekend is misschien wel Erasmus Mundus, dat studenten uit de hele wereld de kans geeft om aan een EU-universiteit een masteropleiding te volgen of te promoveren.

Het programma Tempus moet hulp bieden bij de modernisering van instellingen en stelsels voor hoger onderwijs in de EU-buurlanden. Het financiert zowel partnerschappen tussen instellingen binnen en buiten de EU – zodat zij van elkaar kunnen leren – als structurele maatregelen.

Internationale programma's zoals het Bolognaproces maken docenten mobieler, bevorderen de wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties en zorgen voor uitwisseling van expertise op gebieden zoals benchmarking in het onderwijs en permanente educatie.