Unia Europejska na świecie

Unia Europejska odgrywa istotną rolę na scenie międzynarodowej za sprawą swoich działań dyplomatycznych, handlu, pomocy rozwojowej i współpracy ze światowymi organizacjami.

Wejście w życie Traktatu z Lizbony (2009 r.) spowodowało znaczne zmiany w obszarze działań zewnętrznych, w tym stworzenie stanowiska Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, a także utworzenie organu dyplomacji UE – Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ).

Osoba piastująca stanowisko wysokiego przedstawiciela – obecnie Catherine Ashton – odpowiada za sprawy zagraniczne i pełni funkcje wcześniej sprawowane przez rotacyjną, trwającą sześć miesięcy prezydencję, wysokiego przedstawiciela ds. wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa i komisarza ds. stosunków zewnętrznych.

Zgodnie ze swoim mandatem wysoka przedstawiciel:    

• prowadzi wspólną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa Unii Europejskiej
• za pośrednictwem swoich wniosków wpływa na kształt tej polityki, którą realizuje zgodnie z mandatem powierzonym jej przez Radę, i zapewnia wdrożenie przyjętych decyzji
• przewodniczy Radzie do Spraw Zagranicznych
• jest jedną z wiceprzewodniczących Komisji i dzięki temu dba o spójność działań zewnętrznych Unii
• reprezentuje Unię w sprawach dotyczących wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w imieniu Unii prowadzi dialog polityczny ze stronami trzecimi i przedstawia stanowisko UE na forach międzynarodowych
• sprawuje kontrolę nad Europejską Służbą Działań Zewnętrznych i delegaturami Unii w państwach trzecich i organizacjach międzynarodowych.

  

ESDZ wspiera wysoką przedstawiciel w zapewnianiu spójności i koordynacji działań zewnętrznych Unii, a także przygotowuje wnioski dotyczące polityki i wdraża je po zatwierdzeniu ich przez Radę. Organ ten pomaga również przewodniczącemu Rady Europejskiej, a także przewodniczącemu i członkom Komisji w pełnieniu ich poszczególnych funkcji w zakresie stosunków zewnętrznych i zapewnia bliską współpracę z państwami członkowskimi. Sieć delegatur Unii na całym świecie jest częścią struktury ESDZ.

Poniżej podano kilka przykładów tego, jaką rolę odgrywa Unia Europejska na świecie: 

• Budowanie pokoju: Poprzez udzielanie wsparcia politycznego, gospodarczego i czysto praktycznego UE odegrała kluczową rolę w procesie budowania pokoju na Bałkanach Zachodnich po wojnach jugosłowiańskich. Od Bośni i Hercegowiny aż po Czarnogórę UE wykorzystywała swoje wpływy, aby promować pokój i pojednanie. Niedawnym przykładem takich działań może być usprawnianie przez Unię Europejską dialogu pomiędzy Serbią a Kosowem – tzw. dialogu na osi Belgrad–Prisztina.
  
  
• Odpowiedzialne sąsiedztwo: Za wschodnimi i południowymi granicami Unii Europejskiej leży wiele państw, które w ostatnich latach przeszły gwałtowne przemiany polityczne. Arabska wiosna to tylko jeden z ostatnich przykładów takich przemian. Właśnie z ich powodu europejska polityka sąsiedztwa zakłada utrzymywanie stabilnych i przyjaznych stosunków z państwami graniczącymi z Unią Europejską. Promowanie demokracji, praw człowieka, otwieranie rynków, a także współpraca wizowa to tylko nieliczne przykłady działań w tym zakresie.
  
  
• Pomoc rozwojowa: Czy wiesz, że UE jest największym pojedynczym donatorem pomocy rozwojowej? W 2010 r. łączna kwota dotacji z UE i państw członkowskich wyniosła 53,8 mld euro. Dzięki zebraniu takiej kwoty można w znaczący sposób przyczynić się do poprawy warunków życia milionów ludzi na całym świecie.
  
  
• UE wraz z ONZ, Stanami Zjednoczonymi i Rosją jest członkiem kwartetu, tj. organu pracującego na rzecz pokoju na Bliskim Wschodzie. Zażegnanie konfliktu arabsko-izraelskiego jest strategicznym priorytetem Europy. Celem Unii Europejskiej jest przyjęcie rozwiązania polegającego na współistnieniu dwóch państw, tj. niepodległego, demokratycznego, samodzielnego państwa palestyńskiego o pokojowych stosunkach z sąsiednim Izraelem.
  
  
• Unia Europejska jest zaangażowana w ochronę praw człowieka i działania na rzecz zapewnienia ich powszechnego poszanowania. Prawa człowieka stały się zasadniczym aspektem stosunków zewnętrznych UE: w ramach dialogów politycznych z państwami trzecimi; w polityce i pomocy rozwojowej; oraz w działaniu na forach wielostronnych, takich jak ONZ.
  
  
• Unia ściśle współpracuje z Organizacją Narodów Zjednoczonych w wielu kwestiach. Multilateralizm, będący podstawową zasadą Unii, jest odzwierciedlony w przywiązaniu do negocjowania wiążących zasad w zakresie stosunków międzynarodowych i jest jasno zapisany w Traktacie z Lizbony.
  
  
• Budowanie bezpieczeństwa na świecie: Zgodnie ze wspólną polityką bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) UE prowadzi cywilne i wojskowe misje na całym świecie. Misje te są prowadzone w celu zrealizowania różnych zadań – od zarządzania granicami po przeszkolenie lokalnej policji. Przykładowo celem operacji Atalanta prowadzonej przez EUNAVFOR na morzu wzdłuż wybrzeży Somalii jest rozwiązanie problemu piractwa i ochrona statków z pomocą humanitarną dostarczaną w ramach Światowego Programu Żywnościowego i przeznaczoną dla obszarów zniszczonych z powodu suszy.
  
  
• Reagowanie w sytuacjach kryzysowych i pomoc humanitarna: Prawie połowa międzynarodowej pomocy humanitarnej pochodzi z Unii Europejskiej i jej państw członkowskich. Dzięki tej pomocy udaje się ratować życie ludzi mieszkających na takich obszarach jak Róg Afryki, gdzie głód dotyka całą ludność. Ponadto Unia Europejska jest gotowa do reagowania w skoordynowany sposób w każdej międzynarodowej sytuacji kryzysowej – bez względu na to, czy chodzi o trzęsienie ziemi na Haiti, tsunami w Japonii, czy powódź w Pakistanie. W takich sytuacjach wykorzystywane są wszystkie dostępne w Unii Europejskiej narzędzia reagowania.
  
  
• Unia Europejska walnie przyczyniła się do wynegocjowania protokołu z Kioto w sprawie zmian klimatu i dzięki wewnętrznemu, prawdopodobnie najbardziej zaawansowanemu na świecie planowi ograniczania emisji pozostaje kluczowym podmiotem w tym zakresie, niezbędnym do przyjęcia ambitnego planu zmiany. Unia koncentruje się na stworzeniu koalicji na rzecz zawarcia prawnie wiążącego porozumienia w sprawie zmiany klimatu.
  
  
• Handel: Unia Europejska jest największym na świecie blokiem handlowym. Handel jest częścią wspólnej polityki, dlatego UE przemawia jednym głosem podczas negocjacji handlowych z partnerami międzynarodowymi na rzecz wolnego i sprawiedliwszego systemu handlu międzynarodowego.
  
  
• Rozszerzająca się Unia Europejska – od 6 do 27 państw: Przez ostatnie dekady, zwłaszcza po upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej, UE rozszerzała się – od 6 państw w 1957 r. do 27 obecnie. Atrakcyjność członkostwa w UE, a także towarzysząca mu stabilność polityczna i gospodarcza sprawia, że wiele państw stara się dołączyć do Unii. Muszą one jednak najpierw spełnić ważne kryteria uprawniające do członkostwa w UE – związane między innymi z przestrzeganiem zasad demokracji i państwa prawa. W lipcu 2013 r. Chorwacja zostanie 28. państwem członkowskim UE.