PRINT

Mashamba Yaliyotekwa, Nafaka Iliyoibiwa: Jinsi Urusi Inavyotumia Kilimo kwa Manufaa Yake Kusini mwa Ukraine

Katika majira ya kiangazi ya mwaka wa 2022, katika kijiji cha Mangush, kilichoko kilomita 25 kutoka Mariupol, wakazi wa eneo hilo walikuwa wakiuza chupa za mvinyo kutoka Vyna Pryazovia, kiwanda cha mvinyo cha Ukraine kilichokuwa katika eneo hilo. Mvinyo huo, uliotengenezwa kutokana na zabibu za mavuno ya mwaka wa 2020, ulikuwa ukiuzwa kwa bei ya chini sana—licha ya kuwa ulikuwa umeshinda medali tano za dhahabu katika maonesho yaliyofanyika Verona katika katika mwaka wa 2021

Farm rebuilt from rubble
© European Union 2026

Katikati ya vurugu za uvamizi, baadhi ya chupa zilichukuliwa na kuuzwa na watu kutoka maeneo ya jirani. Kiwanda chenyewe kiliporwa na kuharibiwa: vifaa vilitoweka, na baadaye wanajeshi wa Urusi walitumia matangi yake makubwa ya chuma kama shabaha za kufanyia mazoezi ya upigaji risasi.

Kuharibiwa kwa kiwanda hicho cha mvinyo ilikuwa ni mfano mmoja tu wa mchakato mpana zaidi uliokuwa ukiathiri biashara za kilimo kote katika eneo la Azov lililokuwa limetekwa.

Kabla ya uvamizi kamili wa Urusi, pwani ya kaskazini ya Bahari ya Azov nchini Ukraine ilikuwa eneo muhimu la kilimo na usafirishaji wa bidhaa nje ya nchi. Mashamba, maghala ya nafaka, viwanda vya mbegu na mitandao ya usafirishaji vilikuwa vimeunganishwa na bandari za Mariupol na Berdiansk, ambazo ziliwezesha upatikanaji wa masoko ya kimataifa.

Chini ya utawala wa uvamizi, mfumo huu haukutoweka. Mashamba yaliendelea kuwa mashamba, maghala yaliendelea kuwa maghala, na bandari ziliendelea kuwa bandari. Lakini miunganiko kati yao ilikatizwa, pamoja na minyororo ya kiuchumi iliyokuwa ikiunganisha shughuli hizo. Wamiliki wa Ukraine na jamii za eneo hilo walipoteza uwezo wa kuamua cha kufanya na ardhi, mazao, mitambo na biashara zao. Urusi hairejeshi mfumo wa kilimo uliokuwepo kabla ya vita. Badala yake, inabadilisha umiliki na udhibiti wa Ukraine na kuweka mfumo unaoendeshwa chini ya uvamizi, ulioundwa kuhudumia uchumi wa Urusi. Kuvurugika kwa mfumo huu kuna madhara yanayovuka mipaka ya Ukraine, hasa kwa nchi zinazotegemea uagizaji wa bidhaa kutoka nje kama Kenya.

Ardhi na mavuno ya Ukraine yaliyo chini ya udhibiti wa Urusi

Baada ya Urusi kuteka maeneo hayo, kampuni za Ukraine zilibaki kuwa wamiliki kisheria kwenye hati, lakini zilipoteza uwezo wa kufikia mashamba, maghala, mitambo, akiba ya mbegu, mifumo ya umwagiliaji maji na nafaka zilizokuwa tayari zimevunwa.

Mfano mmoja ni HarvEast. Baada ya uvamizi kamili, kampuni hiyo ilipoteza udhibiti wa hekta 95,000 karibu na Mariupol. Katika eneo lililokuwa limetekwa, iliacha kiwanda cha mbegu, mashine 2,500 za kilimo, mifumo ya umwagiliaji maji, hekta 119 za mashamba ya miti ya jozi, pamoja na karibu tani 52,000 za nafaka kutoka kwenye mavuno ya mwaka 2021.

Katika msimu wa vuli wa mwaka wa 2021, HarvEast ilipanda hekta 51,000 za mazao ya msimu wa baridi katika Mkoa wa Donetsk. Kulingana na Tetiana Alaverdova, mwakilishi wa kampuni hiyo, wavamizi baadaye walivuna mazao hayo.

Hii haikuwa tu kuhusu mali iliyopotea: uvamizi ulikatiza uhusiano kati ya miundombinu hiyo na watu walioijenga na kuiendesha.

Kwa kiwanda cha mvinyo cha Vyna Pryazovia kilichotajwa mwanzoni, madhara yalikuwa makubwa zaidi: mizabibu yake ilikufa.

Mmiliki wake, Volodymyr Babych, alisema kuwa mwaka wa 2022 mizabibu michanga—vichaka 32,000 vya zabibu—ilikuwa imefikia kiwango cha juu cha uzalishaji, lakini zabibu hizo hazikuvunwa kamwe. Kulingana na Babych, mvinyo na vifaa vilichukuliwa katika miezi ya kwanza ya uvamizi. 

“Mizabibu inakufa. Inaathirika wakati wa vita. Inagonjeka bila kutunzwa. Mizabibu, kama sisi sote, inasubiri Ukraine irudi,” alisema Babych.

Biashara zinalazimishwa kuingia katika mfumo wa uchumi wa Urusi

Mamlaka za Urusi zinazitaka biashara za kilimo za Ukraine kujisajili upya chini ya sheria za Urusi, kushirikiana na tawala za uvamizi, kulipa kodi katika mfumo wa Urusi na kupata nyaraka zinazotolewa na Urusi. Biashara zinazokataa zinahatarisha kupoteza fursa ya kufikia mali zao.

Wachunguzi wa Ukraine waligundua kuwa kampuni zinazohusishwa na Alexander Tkachev, aliyekuwa waziri wa kilimo wa Urusi na mmiliki mkubwa wa biashara za kilimo, zilikuwa zimechukua udhibiti wa biashara za kilimo zinazomilikiwa na Waukraine katika sehemu ya Mkoa wa Donetsk iliyotekwa.

Kwa wamiliki wa biashara za eneo hilo, hii inamaanisha kupoteza udhibiti wa kampuni zao, ardhi, mavuno na faida.

Jinsi nafaka ya Ukraine inavyogeuzwa kuwa “ya Urusi”

Ili nafaka kutoka maeneo yaliyotekwa ifikie masoko ya nje, Urusi inahitaji mnyororo mzima wa ugavi: ghala la nafaka, barabara, bandari, meli, wasuluhishi na hati. Katika kila hatua, inakuwa vigumu zaidi kufuatilia asili ya nafaka hiyo ya Ukraine.

Katika mwaka wa 2022, utawala wa uvamizi wa Urusi katika Mkoa wa Zaporizhzhia uliunda taasisi ya biashara ya nafaka inayojulikana kama State Grain Operator. Taasisi hiyo ilijumuisha maghala yaliyotekwa na mali nyingine za kilimo na ilinunua nafaka kutoka kwa wakulima wa eneo hilo kwa bei zilizowekwa chini ya utawala wa uvamizi.

Kisha mnyororo huo unaelekea kwenye bandari. Kabla ya vita, Mariupol na Berdiansk zilikuwa sehemu ya uchumi wa bandari wa Ukraine. Sasa Urusi inazitumia kama njia ya kusafirisha nafaka kutoka maeneo yaliyotekwa.

Kulingana na Rosselkhoznadzor, mamlaka ya serikali ya Urusi inayosimamia kilimo na mifugo, meli 12 zilizobeba ngano ziliondoka katika bandari ya Mariupol inayokaliwa na Urusi kati ya tarehe 1 Januari na 8 Juni 2026. Mamlaka za Urusi ziliripoti kukagua tani 88,800 za nafaka. 

Njia kama hiyo pia inaweza kuonekana Berdiansk. Mnamo Mei 2026, kulingana na Ukrainian Shipping Magazine, meli ya Urusi Perun ilipakia tani 4,332.06 za ngano katika Berdiansk inayokaliwa na Urusi, kisha ikatia nanga katika bandari ya Temryuk nchini Urusi na kuelekea Tekirdağ nchini Uturuki.

Bandari si mahali ambapo nafaka hupakiwa tu. Ni hatua ambayo baada yake inakuwa vigumu zaidi kufuatilia kwa uwazi asili ya mzigo. Baada ya kukamilishwa kwa taratibu za hati, nafaka kutoka maeneo yaliyotekwa inaweza kuendelea kusafirishwa kama shehena ya kawaida ya kuuzwa nje ya nchi.

Kwa mnunuzi wa kigeni, hii inaweza kuonekana kuwa ni ngano ya Urusi. Lakini safari yake huenda ilianza katika shamba la Ukraine, ikapitia kwenye ghala la nafaka au bandari iliyotekwa, na ndipo baadaye ikapewa hati za kibiashara.

Katika Wall Street Journal investigation, mpango huu unaelezwa si kama wizi wa hapa na pale, bali kama soko lisilo rasmi ambalo Urusi ilijenga baada ya kutwaa maeneo hayo. Tangu mwaka wa 2022, uchapishaji huo unaandika kuwa Urusi na mashirika yanayohusiana nayo yamesafirisha angalau tani milioni 4 za nafaka na bidhaa nyingine za kilimo kutoka maeneo ya Ukraine yaliyotekwa hadi masoko ya kimataifa, na kupata takriban dola milioni 800. Jumla ya thamani ya nafaka iliyochukuliwa kutoka maeneo yaliyotekwa huenda ikafikia dola bilioni 6.4.

WSJ pia inabainisha kuwa soko hili linategemea wasuluhishi, kampuni feki, wanunuzi wa kigeni na nyaraka zinazoficha asili ya shehena hiyo. Nafaka kutoka maeneo ya Ukraine yaliyotekwa iliuzwa au kusafirishwa kupitia miundo iliyohusishwa na Iran, Syria, sekta ya ujenzi wa meli ya Urusi na sehemu nyingine za uchumi wa vita wa Moscow.

Nafaka iliyotekwa husafiri umbali mrefu kutoka shamba la Ukraine hadi kwa mnunuzi. Katika kila hatua, njia yake inakuwa ngumu zaidi kufuatilia, na uhusiano wake na ardhi ilikolimwa unaendelea kufutika taratibu.

Hivi ndivyo Urusi inavyogeuza uvamizi wa kijeshi kuwa udhibiti wa kiuchumi. Kwa nchi nyingi za Kusini mwa Dunia, hasa zile zinazotegemea sana uagizaji wa chakula, madhara yake si ya mbali kama umbali wa kijiografia unavyoweza kuashiria. Kutekwa kwa mashamba na bandari za Ukraine, kuvurugwa kwa biashara katika Bahari Nyeusi na kufichwa kwa asili ya nafaka kunafanya soko la kimataifa lisiwe na uwazi na liwe na uthabiti mdogo. Shinikizo hizi hatimaye zinaweza kuonekana katika bei ya unga na mkate, maelfu ya kilomita kutoka mashamba ya Ukraine yaliyotekwa ambako nafaka hiyo ililimwa.