Mkataba au jela: Jinsi Urusi inavyowashawishi wakazi wa eneo la Zaporizhzhia lililovamiwa kujiunga na jeshi lake

Warusi waliingia katika eneo la Zaporizhzhia tarehe 24 Februari 2022, siku ya kwanza ya uvamizi kamili wa Ukraine. Kufikia siku iliyofuata, walikuwa wamechukua rasmi udhibiti wa Melitopol, jiji kubwa zaidi katika eneo hilo baada ya Zaporizhzhia.

Katika majira ya mchipuko ya 2022, vikosi vya Urusi vilikuwa vimeteka sehemu kubwa ya eneo hilo, na mnamo Septemba 2022, vilitangaza ‘kuingizwa rasmi’ kwa maeneo hayo katika Shirikisho la Urusi.

Kufikia mwanzoni mwa mwaka 2026, takriban 75% ya eneo la Zaporizhzhia bado liko chini ya uvamizi wa Urusi, kulingana na  jukwaa la uchanganuzi la Ukraine, DeepState.

Hata hivyo, katika majira ya joto ya 2022, Yevgeny Balitsky, ‘mkuu wa utawala wa kijeshi-kiraia’ wa eneo la Zaporizhzhia aliyeteuliwa na Urusi, alidai kuwa wenyeji wangeondolewa kwenye agizo la kujiunga na jeshi kwa lazima kwa kipindi cha miaka mitano kutokana na ‘hali za kipekee’. Hivyo, kulingana na mamlaka za uvamizi, wakazi hawakupaswa kuhamasishwa kujiunga na jeshi hadi mwaka wa 2027.

Mkataba wa jeshi au jela

Svitlana Zalizetska, mhariri mkuu wa chombo cha habari cha RIA-Pivden, alishiriki kisa cha Andriy mwenye umri wa miaka 17 kuhamasishwa kujiunga na jeshi. Kulingana na yeye, Warusi hawaajiri watu waziwazi; badala yake, wanatumia ulaghai, vitisho na shinikizo kutoka kwa vikosi vya usalama.

‘Kijana huyo alizuiliwa katika wilaya ya Melitopol wakati wa ukaguzi wa simu. Waligundua kuwa alikuwa mwanachama wa kundi la mitandao ya kijamii linalounga mkono Ukraine. Kwa sababu hiyo, kwanza alifungwa kwa siku 15 na kupigwa vibaya kiasi kwamba alihitaji matibabu ya muda mrefu — figo yake ilikuwa karibu kupasuka. Walimwambia achague: jela au mstari wa mbele wa vita. Alichagua kwenda kupigana na akatia sahihi mkataba na kile kinachoitwa “kikosi cha kujitolea”,’ mwandishi huyo wa habari alieleza.

Wakazi wa maeneo ya Ukraine yaliyovamiwa wanakabiliwa na ukaguzi wa mara kwa mara. Mamlaka za uvamizi huona aina yoyote ya kuunga mkono Ukraine kama kitendo cha kutokuwa mwaminifu, jambo ambalo ndilo lililotumika kama kisingizio cha kumzuilia Andriy.

Kisa chake si cha kipekee katika eneo hilo. Ripoti ya Slidstvo.info ilieleza kwa kina kisa cha Ivan Vikharev mwenye umri wa miaka 22 kutoka sehemu ya eneo la Zaporizhzhia lililovamiwa. Alishtakiwa kwa uongo kwa kumwibia mtu aliyekuwa akimfahamu, na hatimaye akapelekwa katika kituo cha kuzuiliwa cha kabla ya kesi kinachodhibitiwa na mamlaka za uvamizi.

Akiwa huko, wakili aliyeteuliwa na serikali alimpa njia ya kutoka: kutumikia jeshi la Urusi badala ya kufungwa jela. Vikharev alitia sahihi mkataba, akapigana kwa ajili ya Urusi, na baadaye akakamatwa na vikosi vya Ukraine.

Kwa sasa Vikharev anakabiliwa na mashtaka ya uhaini mkubwa nchini Ukraine.

Kwa ujumla, wakazi wa maeneo yaliyovamiwa ambao wamehamasishwa na Urusi kujiunga na jeshi wanakadiriwa kuwa takriban 14–15% ya wafungwa wote wa vita walioko Ukraine, kulingana na Petro Yatsenko, mwakilishi wa Makao Makuu ya Uratibu ya Kushughulikia Wafungwa wa Vita.

Jinsi wavamizi wanavyotekeleza uajiri na uhamasishaji wa lazima

Kulingana na Svitlana Zalizetska, matangazo yanayotangaza ‘hitaji la haraka la kujitolea kujiunga na jeshi’ yanasambazwa katika miji mingi iliyovamiwa katika eneo la Zaporizhzhia.

Mabango kama hayo hubandikwa kwenye miti, nguzo za taa, magari na katika usafiri wa umma. Yanaahidi mshahara wa kila mwezi wa hadi rubles 240,000 (€2,700), mahitaji yote muhimu pamoja na marupurupu.

Aidha, vyombo vya habari vinavyodhibitiwa na mamlaka za uvamizi katika eneo hilo vinatangaza uajiri wa kikosi cha ‘BARS-Zaporizhzhia’. Wenyeji wanaahidiwa malipo ya kila mwezi ya rubles 210,000 hadi 350,000 (€2,350 hadi €3,920), malipo ya ziada ya kikanda ya rubles 50,000 (€560), pamoja na ahadi ya kutumikia kikamilifu ‘ndani ya eneo hilo’ — yaani eneo la Zaporizhzhia.

Wakati huohuo, matangazo ya huduma za mkataba katika jeshi kote nchini Urusi yanaahidi malipo ya hadi rubles milioni 17.5 (takriban €196,000).

Hata hivyo, hata waungaji mkono wa mamlaka za Urusi na waenezaji wa propaganda wanatilia shaka ukweli wa ahadi hizo. Mwanahabari wa Urusi Anastasia Kashevarova aligundua kuwa kiasi hicho hakionyeshi malipo halisi, kwa kuwa kinajumuisha fidia inayolipwa kwa familia endapo mwanajeshi atafariki.

‘Lakini watu wengi huamini ahadi hiyo, hawasomi maelezo ya chini au kuchunguza kwa kina, kisha wanalalamika kuwa hawajalipwa vya kutosha. Hapana, wanakulipa kila kitu; ni wewe tu uliamini kichwa cha habari. Ili upate hizo rubles milioni 17.5, lazima ufe.’

Urusi inapanga kuwachukua wanaume zaidi kutoka maeneo yaliyovamiwa kujiunga na jeshi

Nchi ya rusi inapanga kuchukua takriban wanaume 11,600 kutoka maeneo ya Ukraine yaliyovamiwa kufikia mwisho wa mwaka wa 2026, Olha Altunina, Mwakilishi wa Kamishna wa Bunge la Ukraine wa Haki za Binadamu kwa Raia Walioathiriwa na Uvamizi wa Kijeshi dhidi ya Ukraine, aliiambia Vechir.LIVE.

Wakati huohuo, jeshi la Ukraine limeripoti ongezeko la wanajeshi waliosajiliwa kutoka maeneo yaliyovamiwa kwenye mhimili wa Kostiantynivka katika eneo la Donetsk.

Meja Vitaliy Hlynianchuk, kamanda wa Kikosi cha 2 cha Mitambo cha Brigedi ya 156 ya Mitambo, anasema kuwa katika baadhi ya vikosi vya Urusi, Waukraine kutoka maeneo yaliyotekwa wanaunda karibu 40% ya wanajeshi.

Afisa huyo alisema kuwa wavamizi wanatengeneza kesi za jinai kimakusudi, na kuwalazimisha Waukraine kuchagua kati ya kupigana vitani na kufungwa jela:

‘Polisi wa uvamizi hawasiti kuwapandikiza watu dawa za kulevya, kisha kumpa mtu huyo sharti la mwisho: afungwe jela kwa muda mrefu au aende kwenye “SMO” [Operesheni Maalum ya Kijeshi, neno analotumia Putin kurejelea vita dhidi ya Ukraine – ed.]. Wanajeshi hawa hawana motisha; wanaenda kwa sababu tu wanalazimishwa.’

Uajiri unaanzia chuo kikuu

Warusi pia wanawavuta wanafunzi kujiunga na jeshi. Katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Melitopol kilichotekwa, maabara ya ndege zisizo na rubani ilifunguliwa na kuanzisha kozi ya ‘Matumizi ya mifumo isiyo na rubani katika kuhakikisha usalama wa taifa na ulinzi wa nchi’.

Wanafunzi watafundishwa kuendesha ndege zisizo na rubani na kupewa mafunzo kuhusu mbinu za kutumia UAV kwa ajili ya ‘usalama na ulinzi’.

Aidha, chuo kikuu huwapa wanafunzi fursa ya kutia sahihi mkataba wa mwaka mmoja wa kuwa waendeshaji au wahandisi wa UAV, huku wakiwaruhusu kuchukua likizo ya masomo kwa kipindi chote cha mafunzo. Mpango huo unawalenga vijana wa kiume wenye umri wa miaka 18 na zaidi, na unatangazwa kama fursa ya kupata ‘taaluma ya kisasa na yenye mahitaji makubwa’.

Wakati huohuo, kulingana na vyanzo vyetu vya siri katika maeneo yaliyovamiwa, wanafunzi huitwa kwenye ofisi za usajili wa kijeshi ili kusajiliwa kwa ajili ya huduma ya kijeshi. Wakiwa huko, wawakilishi wa ofisi za kijeshi huwahimiza vijana kutia sahihi mikataba na Vikosi vya Wanajeshi vya Shirikisho la Urusi.

Wanafunzi huonywa kuwa wakikataa huduma ya mkataba, bado watalazimishwa kujiunga na jeshi na wanaweza kutumwa kupigana nchini Ukraine — lakini bila malipo ya kifedha na marupurupu wanayopewa wanajeshi wanaojiunga kwa mkataba.

Msimamo wa Ukraine kuhusu uhamasishaji wa kijeshi chini ya uvamizi

Ofisi ya Mwendeshaji Mashtaka Mkuu iliambia Slidstvo.info kwamba kufikia Machi 2026, Ukraine ilikuwa imefungua mashauri 28 ya jinai kuhusu uhamasishaji wa lazima katika maeneo yaliyovamiwa.

Notisi za tuhuma zimetolewa kwa watu 22, na mashtaka 16 yamefika mahakamani. Walioshtakiwa ni pamoja na wafanyakazi wa ofisi za kijeshi za uvamizi.

Aidha, uhamasishaji wa lazima katika maeneo yaliyovamiwa umepigwa marufuku chini ya Mkataba wa Geneva kuhusu Ulinzi wa Raia Wakati wa Vita. Ofisi ya Ombudsman wa Ukraine ilisisitiza kuwa chini ya Kifungu cha 51 cha Mkataba wa Geneva, mamlaka inayovamia eneo haiwezi kuwalazimisha watu wanaolindwa kutumikia katika vikosi vyake vya kijeshi au vya usaidizi.

Uhamasishaji wa lazima pia umeainishwa kama uhalifu wa kivita chini ya Mkataba wa Roma wa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC). Raia wa Ukraine katika maeneo yaliyovamiwa wanalindwa chini ya Mkataba wa Nne wa Geneva; kwa hivyo, uhamasishaji wowote wa Waukraine unaofanywa na Urusi unachukuliwa kuwa uhalifu wa kivita.