Nënkomiteti i 21-të BE–Maqedonia e Veriut për Inovacion, Shoqërinë e Informacionit dhe Politikën Sociale

Takimi i 21-të i Nënkomitetit ndërmjet BE-së dhe Maqedonisë së Veriut, në kuadër të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit, që mbulon arsimin dhe kulturën, transformimin digjital dhe mediat, politikën sociale dhe punësimin, lirinë e lëvizjes për punëtorët, si dhe shkencën dhe kërkimin, u mbajt më 28 prill në Shkup. Përfaqësuesit e Komisionit Evropian diskutuan zhvillimet më të fundit në këto fusha me autoritetet kompetente të Maqedonisë së Veriut. Në takim morën pjesë gjithashtu Delegacioni i BE-së në Shkup dhe Fondacioni Evropian për Trajnim. Diskutimi u bashkë-kryesua për BE-në nga z. Hubert Duhot, Zëvendësshef i Njësisë në Drejtorinë e Përgjithshme për Zgjerim dhe Fqinjësinë Lindore, Njësia për Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut, dhe për Maqedoninë e Veriut nga znj. Gordana Klinçarova, Sekretare Shtetërore në Ministrinë për Transformim Digjital.

Sa i përket arsimit, Komisioni mirëpriti progresin e arritur në fushën e arsimit parauniversitar dhe trajnimit profesional dhe arsimor (APT), duke theksuar rolin e hapave përkatës të Agjendës për Reforma. Komisioni mori parasysh reformën e vazhdueshme të Ligjit për arsimin e lartë dhe u kërkoi autoriteteve të Maqedonisë së Veriut të japin informacione të mëtejshme mbi procesin e konsultimit publik. Gjithashtu në lidhje me këtë propozim-ligj, përfaqësuesit e BE-së theksuan rëndësinë e lirisë akademike, autonomisë institucionale dhe përafrimit me angazhimet e Procesit të Bolonjës. Ata u kërkuan gjithashtu autoriteteve të japin afatin kohor të pritshëm për miratimin e paketës ligjore, e cila tani po kalon procedurën e qeverisë. Në Erasmus+, Komisioni kërkon një evolucion pozitiv në performancën e agjencisë në zbatimin e programit dhe në përputhje me rregullat dhe procedurat e programeve. Për politikat rinore, Komisioni inkurajoi autoritetet të vazhdojnë zbatimin e Strategjisë Kombëtare të të Rinjve, të miratojnë një Plan të ri veprimi si dhe të zbatojnë Ligjin për Ligjin për pjesëmarrje rinore dhe politika rinore. Sa i përket projektit të Shkupit Kryeqyteti Evropian i Kulturës 2028, Komisioni theksoi rëndësinë e zbatimit në kohë dhe efektiv. Projekti paraqet një mundësi kryesore për Shkupin për të forcuar sektorin e tij kulturor dhe për të promovuar bashkëpunimin kulturor në nivel evropian. 

Në fushën e transformimit digjital dhe mediave, Komisioni mirëpriti nënshkrimin e Marrëveshjes së Grantit për Antenën e Fabrikës së IA-së – Vezilka, dhe inkurajoi Maqedoninë e Veriut të vazhdojë aktivitetet premtuese të komunikimit me vendet fqinje, duke zhvilluar ekosistemin rajonal të ekspertëve dhe përdoruesve, si dhe duke shfrytëzuar në mënyrë të mirë Qendrat Evropiane të Inovacionit Digjital. Komisioni përsëriti mbështetjen e tij të plotë për Maqedoninë e Veriut në këtë proces. Komisioni gjithashtu mirëpriti angazhimin e Maqedonisë së Veriut për të vazhduar avancimin e integrimit në Tregun e Vetëm Digjital, si dhe zbatimin e numrit evropian të emergjencës 112, duke theksuar njëkohësisht nevojën për të ofruar një afat kohor të qartë për fazën e dytë të zbatimit. Komisioni theksoi se puna duhet të vazhdojë për të përmbushur hapat përkatës të Agjendës së Reformave që është në Greis periudhë veçanërisht ato që lidhen me Ligjin për Komunikimet Elektronike. Në fushën e medias, Komisioni mirëpriti sigurinë në lidhje me financimin dhe pavarësinë financiare të Agjencisë për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuale.

Në fushën e politikës sociale dhe punësimit, Komisioni vuri në dukje disa projektligje që mbulojnë sipërmarrjen sociale, sigurinë dhe shëndetin në punë, parandalimin e dhunës dhe ngacmimit në vendin e punës, zgjidhjen miqësore të mosmarrëveshjeve të punës dhe strehimin social, duke inkurajuar Maqedoninë e Veriut që të përcaktojë një afat kohor të qartë për miratimin e tyre. Gjithashtu, Komisioni u bëri thirrje autoriteteve të vazhdojnë zbatimin e Planit të Zbatimit të Garancisë rinore (2023–2026), duke rritur kapacitetet e tij për të tërhequr më shumë pjesëmarrës në këtë program dhe për të ofruar përditësime mbi progresin e tij. Sa i përket dialogut social, KE-ja rikujton nevojën për forcimin e marrëdhënieve me partnerët social. Në fushën e anti-diskriminimit dhe barazisë, përfshirë barazinë gjinore në punë, BE-ja i bëri thirrje Maqedonisë së Veriut të përgatisë një udhërrëfyes gjithëpërfshirës për barazinë gjinore dhe të përditësojë strategjitë përkatëse kombëtare në referencë me Strategjinë e BE-së kundër Racizmit 2026–2030 dhe Strategjinë e BE-së për Barazinë Gjinore 2026–2030. Përpjekjet e mëtejshme duhet gjithashtu të fokusohen në forcimin e pjesëmarrjes së grave në tregun e punës, veçanërisht duke përmirësuar qasjen në punësim për gratë në zonat rurale, gratë rome dhe grupet e tjera të cenueshme, si dhe në rritjen e disponueshmërisë dhe përdorimit të të dhënave të ndara sipas gjinisë dhe zbatimin e buxhetimit të ndjeshëm gjinor. 

Në fushën e shkencës dhe kërkimit, Komisioni mirëpriti angazhimin e vazhdueshëm të Maqedonisë së Veriut, përfshirë pjesëmarrjen e saj në programin kornizë Horizon Europe dhe përpjekjet kombëtare për t'u integruar në Zonën Evropiane të Kërkimit. Komisioni rikujtoi se Maqedonia e Veriut duhet të ndërmarrë hapa të mëtejshëm për të forcuar ekosistemin e saj kombëtar të kërkimit dhe inovacionit, si dhe për zbatimin efektiv të Strategjisë kombëtare të Specializimit të Mençur (S3). Komisioni gjithashtu i ftoi autoritetet që të ndajnë Planin e përditësuar të Veprimit për S3 sapo ai të jetë i disponueshëm. Komisioni mirëpriti krijimin e Agjencisë për Aktivitet Inovativ, Zhvillim Shkencor dhe Teknologjik dhe Sipërmarrje (INOVA) si një hap pozitiv për bashkimin e inovacionit, zhvillimit shkencor dhe teknologjik. Komisioni i bëri thirrje Maqedonisë së Veriut të përmirësojë disponueshmërinë e të dhënave të përditësuara për kërkimin dhe inovacionin, veçanërisht për Tabelën Evropiane të Inovacionit (European Innovation Scoreboard). Komisioni gjithashtu mori parasysh procesin e vazhdueshëm të hartimit të Ligjit të ri për Veprimtaritë Kërkimore dhe do të ndjekë nga afër zhvillimet në këtë fushë.