Merkezi Aziýa boýunça ÝB-niň Ýörite Wekili jenap Eduards Stipraýsyň SPECA Forumynda eden çykyşy
Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky Wekilhanasynyň Metbugat we Maglumat Bölümi
Hormatly başlyk,
Hormatly ministr Astanagulow,
Hormatly belentler,
Hanymlar we jenaplar,
Hormatly kärdeşler,
Türkmenistanda geçirilýän SPECA Ykdysady Forumyna gatnaşmak meniň üçin hakykatdan hem uly şatlykdyr.
Ilki bilen, bu möhüm çäräni kabul edendigi üçin Türkmenistanyň Prezidenti Hormatly jenap Berdimuhammedowa tüýs ýürekden minnetdarlygymy bildirmek isleýärin.
Bu meniň häzirki ygtyýarlygymy ýerine ýetirýän döwrümdäki Türkmenistana dördünji saparymdyr. Bu bolsa meniň şahsy gyzyklanmalarymyň hem-de Ýewropa Bileleşiginiň bu ýurt we tutuş sebit bilen berk hem-de dowamly gatnaşygynyň aýdyň beýanydyr.
—
Soňky ýyllarda Merkezi Aziýanyň ykdysady ösüşi diýseň täsirli boldy.
Sebitiň ýurtlary bilelikde hereket edip, ösüşe, durnuklylyga we sebit durnuklylygyna goşant goşýan möhüm üstünliklere ýetdiler.
SPECA bu ösüşleriň üstünde gurmak, hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak we ýurtlaryň arasynda ynamy berkitmek üçin gymmatly köptaraplaýyn platforma bolup hyzmat edýär.
Sebitleýin hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak Ýewropa Bileleşigi üçin aýdyň strategik bähbitdir.
Ýewropa Bileleşiginiň Ýörite Wekili hökmünde meniň ygtyýarlygym sebitleýin häsiýete eýedir. Merkezi Aziýanyň her bir ýurdy bilen berk ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygymyz örän möhümdir, emma olar sebit we köptaraplaýyn gurluşlar bilen utgaşdyrylanda has täsirli bolýar.
Samarkantda geçirilen ilkinji ÝB–Merkezi Aziýa Sammiti bu ugurda taryhy ädim boldy we gatnaşyklarymyzy strategik hyzmatdaşlyk derejesine çykardy. Şondan bäri alnyp barylýan bilelikdäki işler bu iterginiň anyk hyzmatdaşlyga öwrülýändigini görkezýär.
Russiýanyň Ukraina garşy alyp barýan agressiw urşy dünýä bazarlaryna, ulag ugurlaryna we energiýa ulgamlaryna düýpli täsir etdi. Bu ýagdaý durnukly baglanyşygyň, dürli hyzmatdaşlyklaryň we güýçli sebit hyzmatdaşlygynyň möhümdigini aýdyň görkezdi.
Şu şertlerde Ýewropa Bileleşigi Sammitiň netijelerini durmuşa geçirmekde doly derejede ygrarly bolup galýar. Muňa 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda geçirilen Global Gateway Forumy aýdyň mysaldyr, ol Merkezi Aziýanyň aýratyn garaýyşlaryny görkezdi.
Forumyň dowamynda Ýewropa Bileleşigi Ýewropa Maýa Goýum Banky we Ýewropa Täzeden Gurluşyk we Ösüş Banky bilen bilelikde durnukly ösüşi, energiýa howpsuzlygyny we baglanyşygy pugtalandyrýan iri, sebitleýin ähmiýetli maýa goýumlaryny goldamaga taýýardygyny tassyklady.
Bu oňyn depgin noýabr aýynda Taşkentde geçirilen ÝB–Merkezi Aziýa Ykdysady Forumynda has-da güýçlendirildi. Bu forum Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýanyň arasynda ykdysady hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak we dialogy ösdürmek üçin möhüm meýdança boldy.
Biziň utgaşdyrylan çemeleşmämiz Merkezi Aziýa üçin ygtybarly we uzak möhletleýin hyzmatdaş hökmünde çykyş etmek islegimizi görkezýär.
Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýada durnukly we inklýuziw ösüşi, howa durnuklylygyny we sebit baglanyşygyny ösdürmegi goldamaga ygrarlydyr. Durnuklylyk diňe abstrakt maksat däl, ol uzak möhletleýin ykdysady ösüşiň aýrylmaz bölegidir.
Sebit howanyň üýtgemegi, suw ýetmezçiligi we energiýa geçişi bilen bagly artýan kynçylyklara sezewar bolýar.
Ýewropa Bileleşigi hyzmatdaşlary bilen bilelikde ýaşyl energiýa, suw dolandyryşy we howa durnukly infrastrukturasy ýaly ugurlarda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen işleşmäge taýýardyr.
Biz suw–energiýa arabaglanyşygy boýunça sebit hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmakda, şol sanda utgaşdyrmany güýçlendirmek we sebit institutlaryny ösdürmek arkaly uly mümkinçilikleri görýäris.
Team Europe başlangyçlary we syýasat dialoglary arkaly Ýewropa Bileleşigi bu tagallalary SPECA-nyň maksatlaryna we sebit ileri tutulýan ugurlaryna doly laýyklykda goldamaga çalyşýar.
Bu nukdaýnazardan, Rogun we Kambar-Ata ýaly iri sebit gidroenergetika taslamalary diňe milli başlangyçlar bolman, eýsem sebitleýin ähmiýete eýe bolan taslamalardyr.
Olar hyzmatdaşlyk, aç-açanlyk we durnuklylyk ýörelgelerine laýyklykda durmuşa geçirilse, energiýa howpsuzlygyny pugtalandyrmaga, ýaşyl geçişi goldamaga we sebit arabaglanyşygyny güýçlendirmäge mümkinçilik berer.
Baglanyşyk ÝB–Merkezi Aziýa hyzmatdaşlygynyň ýene bir möhüm sütüni bolup durýar. Gury ýerde ýerleşýän ýurtlar üçin netijeli we durnukly ulag baglanyşyklarynyň ösdürilmegi aýratyn ähmiýetlidir.
Trans-Kaspiy Ulag Koridory Ýewropany Günorta Kawkaz, şol sanda Azerbaýjan arkaly Merkezi Aziýa we has giň sebitler bilen baglanyşdyrýan möhüm taslamadyr.
Ýewropa Bileleşigi bu inklýuziw çemeleşmäni goldaýar we söwdany ösdürýän, päsgelçilikleri azaldýan hem-de bu koridorlaryň durnuklylygyny ýokarlandyrýan hyzmatdaşlyga ýardam bermäge taýýardyr.
Täzelikçilik, sanlylaşdyrma we serişdeleriň durnukly dolandyrylyşy hem Ýewropa Bileleşiginiň goşant goşup biljek möhüm ugurlarydyr. Sanly çözgütler we durnukly senagat tejribeleri baglanyşygy, söwdany we döwlet hyzmatlaryny has netijeli edip, Durnukly Ösüş Maksatlaryna ýetmäge ýardam berýär.
Bu giň çäkde möhüm çig mallar boýunça hyzmatdaşlyk ýaşyl we sanly geçişleri jogapkärçilikli üpjünçilik zynjyrlaryny ösdürmek we ýerli mümkinçilikleri pugtalandyrmak arkaly goldap biler.
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça Strategiýasynda bellenilişi ýaly, durnukly abadançylyk we durnuklylyk täsirli institutlar, inklýuziw dolandyryş hem-de öňünden çaklap bolýan hukuk we kadalaşdyryjy gurşaw bilen hem üpjün edilýär. Bu şertler maýa goýumlar, täzelikçilik we sebit hyzmatdaşlygy üçin durnukly gurşaw döredýär.
Ýewropa Bileleşigi milli ileri tutulýan ugurlara laýyklykda uzak möhletleýin, durnukly ösüş üçin zerur bolan bu şertleri goldamak maksady bilen Merkezi Aziýa hyzmatdaşlary bilen dialog we hyzmatdaşlyk etmäge taýýardyr.
—
Günorta seredip, Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýa bilen Owganystan boýunça dialogyň dowam etdirilmegine uly ähmiýet berýär. Sebit durnuklylygy, baglanyşyk we ykdysady mümkinçilikler Owganystandaky ýagdaýlar bilen ýakyndan baglydyr.
ÝB–Merkezi Aziýa Owganystan boýunça gurluşly dialogy, şol sanda Ýörite Wekilleriň we Ilçileriň yzygiderli duşuşyklary, baha alyşmaga, mümkin bolan ýerlerde çemeleşmeleri utgaşdyrmaga we owgan halkyna goldaw bermäge mümkinçilik berýär. Merkezi Aziýa bu dialogda Ýewropa Bileleşiginiň iň möhüm hyzmatdaşlarynyň biridir.
—
Geljege nazar salanyňda, 2026-njy ýyl hyzmatdaşlygymyzy ösdürmek üçin täze mümkinçilikleri hödürleýär.
Men şu ýylyň dowamynda Brýusselde geçiriljek ÝB–Merkezi Aziýa Ministrler Duşuşygyna sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn. Bu duşuşyk gazanylan ösüşlere baha bermäge we hyzmatdaşlygyň indiki tapgyry üçin ileri tutulýan ugurlary kesgitlemäge mümkinçilik berer.
Şeýle-de men maý aýynda geçiriljek Duşenbe Suw Maslahatyny we aprel aýynda Astanada geçiriljek Sebitleýin Ekologiýa Sammitini mähirli garşy alýaryn. Bu çäreler sebit ýurtlarynyň suw, howa we daşky gurşaw durnuklylygy boýunça öňdebaryjylygyny görkezýär we halkara hyzmatdaşlyk üçin möhüm platformalary döredýär.
—
Hormatly belentler,
Ynam täsirli sebit hyzmatdaşlygynyň binýadydyr. SPECA dialogyň, amaly hyzmatdaşlygyň we özara hormatyň ruhuny özünde jemleýär. Ýewropa Bileleşigi bu platformany ýokary baha berýär we ony Merkezi Aziýa bilen giňişleýin hyzmatdaşlygymyzyň üstüni ýetirýän möhüm gural hökmünde görýär.
2026-njy ýylyň hyzmatdaşlygymyzy has-da çuňlaşdyrmak üçin täze mümkinçilikleri açjakdygyna ynanýaryn.
Bu günki çäre gazanylan ösüşlere ser salmak, tejribeleri paýlaşmak we täze hyzmatdaşlyk ugurlaryny kesgitlemek üçin amatly pursatdyr.
Forumyň ara alyp maslahatlaşmalaryna we netijelerine sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn we has abadançy, durnukly we baglanyşykly Merkezi Aziýany gurmak ugrunda siziň hemmäňiz bilen bilelikde işlemäge taýýardyr.
Sag boluň!