Chorkesarga hayot qaytmoqda: sobiq konchilar maskani Yevropa Ittifoqi, UNDP va YXHT ko‘magida o‘z tarixini yangidan yozmoqda
Chorkesarga kirishingiz bilan o‘zgarishga qat’iy bel bog‘lagan jamoani darhol his qilasiz. Uning sinfxonalari, tikuvchilik ustaxonalari va sog‘lomlashtirish markazlari tarixi shunchaki tiklanish haqida emas. Bu odamlarning har bir erishilgan yutuq orqali o‘z kelajagini birgalikda shakllantirayotgani haqidadir.
O‘zbekistonning sharqiy qismidagi Pop tumanining tog‘li hududida joylashgan Chorkesar bir vaqtlar Sovet davrida uran qazib olishning gavjum markazi bo‘lgan. Sovet davrida uran qazib olish ishlari tugab, Markaziy Osiyoda taxminan 1 milliard tonna uran chiqindisi qolganidan so‘ng, chorkesarliklar murakkab o‘tish davrini boshdan kechirishiga to‘g‘ri keldi. Ular iqtisodiyotdagi keskin o‘zgarishlar, eskirgan infratuzilma va davom etayotgan ekologik xavf-xatarlarga duch keldi.
Bugungi kunda o‘zgarishlar endi tashqaridan turib belgilanmaydi. Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalashtiriladigan hamda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi (BMTTD) tomonidan Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti (YXHT) bilan birgalikda amalga oshirilayotgan «Markaziy Osiyoda uran merosini bartaraf etish bo‘yicha manfaatdor tomonlar ishtiroki» loyihasi qaror qabul qilish vakolatini bevosita aholi qo‘liga bermoqda. Mahalliy demokratik ovoz berish va startap grantlari orqali Chorkesar aholisi tiklanish jarayoni quyi bo‘g‘indan boshlanishini isbotlamoqda.
Chorkesardagi tantana: 3-sonli maktabda aylanma suv tizimi va jamoat faxri
EU IN UZBEKISTAN
2026-yil 16-sentabr kuni bo‘lib o‘tgan yaqindagi jamoaviy bayram doirasida o‘quvchilar va mahalliy aholi 3-sonli maktabda yangi futbol maydoni, voleybol maydoni va innovatsion suvni tozalash tizimining ochilish marosimiga yig‘ildi. Ushbu inshootlar xavfsiz sport maydonlari va toza suvni ustuvor yo‘nalish sifatida belgilash maqsadida ota-onalar va o‘qituvchilar tomonidan butun jamoa ishtirokidagi ovoz berish orqali bevosita tanlandi.
Quruq yerlar va ishonchli suv ta’minotining yo‘qligi doimiy muammolarni keltirib chiqaradigan ushbu qurg‘oqchil tog‘li hududda resurslarni barqaror boshqarish juda muhim. Ushbu ehtiyojni qondirish uchun maktabning yangi aylanma suv tizimi oshxona va hojatxonalardan chiqadigan oqova suvlarni tozalaydi va qayta ishlatadi. Tozalangan suv maktab atrofidagi hududlarni sug‘orishga yo‘naltiriladi.
«Avvalgi tizimda oshxonamiz va hojatxonalarimizdan chiqadigan oqova suvlar shunchaki to‘planib qolardi va maktab uchun hech qanday foyda keltirmasdi», — deydi maktab direktori Odiljon Nishonov. «Endi esa biz bu suvni qayta ishlaymiz va sug‘orish uchun samarali foydalanamiz. Bu bolalarimiz uchun sog‘lomroq muhit yaratib, maktabimiz atrofini ko‘kalamzorlashtirish imkonini beradi».
Maktab direktor Odiljon Nishonov uchun bu yangilanishlar zamonaviy sanitariya-texnik tizim bilan cheklanmaydi. Ular 1 000 nafardan ortiq o‘quvchining o‘ynashi, bilim olishi va o‘z jamoasiga bo‘lgan faxr tuyg‘usini qayta tiklashi uchun xavfsiz makon yaratadi.
Turmush sharoitining o‘zgarishi: Mohinur Ismoilovaning tikuvchilik ustaxonasi
EU IN UZBEKISTAN
Jamoaviy bayramlar aholini birlashtirsa-da, Chorkesarning rivojlanishini davom ettirishda iqtisodiy mustaqillik muhim o‘rin tutadi. Barqaror ish topish tarixan qiyin bo‘lib kelgan, ayniqsa ayollar uchun, ushbu jamoada Mohinur Ismoilova mavjud vaziyatni o‘zgartirdi.
2023-yilda Mohinur kichik ish joyida bor-yo‘g‘i ikki nafar tikuvchi bilan o‘z tikuvchilik faoliyatini boshladi. Yevropa Ittifoqi va UNDPning startap grantlari haqida bilgach, u ishlab chiqarish hajmini oshirish va zamonaviy uskunalar sotib olish uchun biznes-reja tayyorladi.
«Qishlog‘imizda ilgari ishsiz ayollar ko‘p edi. Bugun esa qishloq aholisi bu tashabbusdan minnatdor», — deydi Mohinur. «Endi biz ularni ish bilan ta’minlayapmiz. Ushbu loyiha tufayli faoliyatim yanada kengaydi».
Bu grant uning kichik biznesini o‘zgartirdi. Qisqa vaqt ichida haftalik ishlab chiqarish hajmi 50–100 donadan mahalliy bozorlar uchun 1 000 – 2 000 donagacha sifatli kiyim-kechak ishlab chiqarish darajasiga yetdi. Eng muhimi, uning ustaxonasi mahalliy ayollar moliyaviy mustaqillikka erishishi mumkin bo‘lgan qulay maskanga aylandi. Natijada jamoa ikki nafardan 20 nafar to‘liq stavkada ishlaydigan ayol xodimgacha kengaydi.
Keyingi bosqich: «Happy Kids» sog‘lomlashtirish markazida uyga yaqin joyda davolanish
EU IN UZBEKISTAN
Chorkesarda yangi imkoniyatlar aholi turmush sharoitini o‘zgartirar ekan, mahalliy tashabbus ham salomatlik va davolanishga yangicha yondashuvni taklif qilmoqda. Ko‘p yillar davomida Chorkesardagi oilalar farzandi yoki onalarning o‘zlariga ixtisoslashtirilgan fizioterapiya zarur bo‘lganida katta tashvishlarni boshdan kechirgan. Ular qimmat tibbiy xizmatlar va transport xarajatlari bilan birga, uzoqdagi viloyat shifoxonalariga uzoq safarlarni amalga oshirishga majbur bo‘lgan.
Qo‘shnilarining qiyinchiliklarini ko‘rgan mahalliy fizioterapevt Gulshoda Boymatova harakat qilishga qaror qildi. Opasining ortopedik muammolar bilan bog‘liq qiyinchiliklaridan ilhomlanib, u Chorkesardagi birinchi sog‘lomlashtirish markazi — «Happy Kids»ni tashkil etdi. Markaz shifoxonadagi davolanish xarajatlarining juda kichik bir qismiga ixtisoslashtirilgan xizmatlarni taklif qiladi.
«Viloyat shifoxonalarida joy bo‘lmasa, oilalar bu yerga kelishlari mumkin», — deydi Gulshoda. «Farzandlarimiz va ayollarimiz yanada sog‘lom bo‘lishini istayman».
Sog‘lomlashtirish markazi allaqachon faoliyat yuritmoqda va mahalliy oilalarga xizmat ko‘rsatmoqda. Gulshoda esa kelajak uchun faol tayyorgarlik ko‘rmoqda. Yevropa Ittifoqi va UNDP loyihasi doirasida startap grantini rasman qo‘lga kiritganidan so‘ng, u tez orada bolalar fizioterapiyasi uchun zamonaviy uskunalarni oladi. Ular orasida elektroforez apparati yoki gidroterapiya vannalari kabi jihozlar bo‘lishi mumkin. Ushbu yangi uskunalar yetkazib berilib, o‘rnatilgach, mahalliy oilalar ixtisoslashtirilgan yordam olish uchun boshqa hududlarga borishiga hojat qolmaydi — ular o‘z mahallasining o‘zida to‘liq reabilitatsiya xizmatlaridan foydalanish imkoniga ega bo‘ladi.
Jamoa barpo etayotgan barqaror kelajak
Chorkesar aholisi sobiq sanoat hududlari qanday qilib mustaqil rivojlanish yo‘lini tanlashi mumkinligini namoyish etmoqda. Maktab infratuzilmasini yaxshilashni maqsadli grantlar bilan bog‘lash orqali ushbu tog‘li jamoa uran merosi bilan bog‘liq muammolarni faol ravishda yengib o‘tmoqda. Shu tariqa kelajak avlodlar uchun xavfsizroq, sog‘lomroq va barqarorroq yashash muhitini yaratmoqda.
Ushbu tashabbus hozirda uchinchi bosqichda amalga oshirilayotgan «Markaziy Osiyoda uran merosini bartaraf etish bo‘yicha manfaatdor tomonlar ishtiroki» loyihasi doirasida amalga oshirilmoqda. Loyiha Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekistonda uran merosi obyektlari ta’siriga uchragan jamoalarni manfaatdor tomonlar ishtiroki, jamoa boshchiligidagi rivojlanish, ekologik xavfsizlikni mustahkamlash hamda barqaror iqtisodiy imkoniyatlarni yaratishga qaratilgan chora-tadbirlar orqali qo‘llab-quvvatlaydi. Loyiha Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalashtiriladi va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi (UNDP) tomonidan Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti (YXHT) bilan hamkorlikda amalga oshiriladi.