Về các ẩn dụ và địa chính trị
Phép ẩn dụ về “khu vườn” và “rừng rậm” không phải do tôi nghĩ ra. Một số thực sự không thích sự ẩn dụ này bởi nó đã được sử dụng bởi những người theo chủ nghĩa tân bảo thủ tại Mỹ, cũng như bởi những nhóm khác, nhưng quan điểm của tôi cách xa trường phái chính trị này. Trên thực tế, khái niệm này đã xuất hiện trong các tranh luận học thuật và chính trị từ nhiều thập kỷ qua, bởi nó đề cập đến một câu hỏi đơn giản mà chúng ta phải đối mặt hàng ngày: trật tự quốc tế có nên dựa trên các nguyên tắc được chấp nhận bởi tất cả hay không, bất kể sức mạnh của các bên liên quan, hay nên nương theo ý chí của kẻ mạnh nhất, một cách tiếp cận được biết đến qua cụm từ “luật rừng”?
Đáng tiếc, thế giới mà chúng ta đang sống ngày nay ngày càng giống một “rừng rậm” và ít giống một “khu vườn”, bởi ở nhiều nơi trên thế giới, luật lệ của kẻ mạnh nhất đang làm xói mòn các chuẩn mực quốc tế đã được thống nhất.
Xu hướng này gây lo lắng cho tất cả mọi người, bao gồm cả những người châu Âu, do bối cảnh lịch sử của nơi chúng tôi xuất thân. Ngay từ đầu, dự án hội nhập châu Âu xuất phát từ sự bác bỏ chính trị quyền lực. Chúng tôi đã thành công qua việc thay thế các tính toán quyền lực bằng các thủ tục pháp lý. Đó là lý do tại sao tôi nói về “khu vườn châu Âu”: thành tựu của chúng tôi, nhờ vào Liên minh của chúng tôi, củng cố hòa bình và hợp tác giữa các bên trước đây từng là các phe đối địch trong chiến tranh, với cam kết chung hướng đến sự duy trì các quy tắc và luật pháp.
Nhưng giờ đây, chiến tranh đã quay trở lại ở châu Âu, và ở phạm vi toàn cầu chúng ta thấy một sự chuyển biến về địa chính trị. Chúng ta phải đối mặt với một thế giới chính trị quyền lực, đi kèm sự vũ trang hóa các kết nối, và ngày càng nhiều các quốc gia sử dụng vũ lực, đe dọa và uy hiếp nhằm đạt được điều họ muốn. Sự phát triển của thế giới vô luật lệ và của sự hỗn loạn này là điều tôi muốn nói đến khi đề cập về “rừng rậm". Tham chiếu của tôi về "rừng rậm" không có ý nghĩa phân biệt chủng tộc, văn hóa hoặc địa lý. Thật vậy, và thật không may, “rừng rậm” ở khắp mọi nơi, bao gồm ở Ukraine những ngày này. Chúng ta phải xem xét xu hướng này một cách nghiêm túc và đó là thông điệp của tôi tới các sinh viên. Chắc chắn, chúng ta không nên lùi về sau sự an toàn giả tạo của các bức tường và chủ nghĩa biệt lập.
Một số đã hiểu nhầm rằng phép ẩn dụ này mang tính thực dân và coi châu Âu là trung tâm. Tôi rất tiếc nếu có những người đã cảm thấy bị xúc phạm. Tôi tin, và đã đề cập trong cuộc gặp các Đại sứ EU vào tuần vừa rồi chẳng hạn, rằng chúng tôi thường quá tập trung vào châu Âu và cần phải khiêm tốn để hiểu rõ hơn phần còn lại của thế giới, bao gồm cả các khu vực Nam Bán cầu. Tôi đã luôn lên tiếng phản đối cách tiếp cận "Pháo đài châu Âu" và đang tham gia mạnh mẽ vào việc thúc đẩy quan hệ với các khu vực khác trên thế giới.
Tôi cũng có đủ kinh nghiệm để biết rằng cả châu Âu và “phương Tây” đều không hoàn hảo và một số quốc gia của “phương Tây” đôi khi đã vi phạm luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên, ngày nay vấn đề chính mà người châu Âu đang đối mặt là sự xâm phạm của Nga đối với chủ quyền của Ukraine, cũng như sự xâm phạm luật pháp quốc tế. Điều tích cực là đại đa số thành viên Đại hội đồng Liên hợp quốc đã lên án rõ ràng hành động của Nga vào tuần trước. Điều này cho thấy có rất nhiều người trên khắp thế giới muốn có một hệ thống dựa trên các quy tắc, chứ không phải một hệ thống bị chi phối bởi một thái độ đánh đồng sức mạnh với lẽ phải. Vậy nên, “những người làm vườn” ở khắp mọi nơi, những người muốn xây dựng một trật tự hòa bình và hợp pháp, nên đoàn kết và làm việc cùng nhau để cản bước tiến của “khu rừng”.
Trong suốt đời mình, tôi đã hoàn toàn phản đối bất kỳ hình thức khinh miệt hay phân biệt chủng tộc nào đối với bất kỳ ai. Ở vị trí hiện tại của mình, tôi đã cố gắng nói với người châu Âu, các sinh viên ở Bruges và các Đại sứ EU, đừng tự bao bọc mình trong thế giới tương đối thoải mái của chúng ta, hay cố gắng bảo vệ nó bằng cách xây dựng các bức tường, mà hãy gắn kết nhiều hơn với phần còn lại của thế giới, với một tinh thần cởi mở, nhìn mọi việc như cách chúng là, thay vì theo quan điểm lấy châu Âu làm trung tâm.