PRINT

Rossiyaning Ukrainaga qarshi savdo urushi — global oziq-ovqat xavfsizligiga qarshi urushdir

Xalqaro hamjamiyat Rossiyani o‘t ochishni to‘xtatish va muzokaralar orqali tinchlikka erishishga undashda davom etishi kerak.

Foreground, two workers walk across rubble as background, grain silos smoulder in ruins.
© UCAB

 

Rossiya Ukrainaning dunyoni oziq-ovqat bilan ta’minlash imkoniyatini tizimli ravishda izdan chiqarmoqda. Portlar, dengiz yo‘llari va qishloq xo‘jaligi infratuzilmasiga zarbalar berish orqali u nafaqat Ukrainaga qarshi urush olib bormoqda — balki Afrika, Osiyo va Yaqin Sharqdagi millionlab odamlar uchun ochlikni qurolga aylantirmoqda. Dunyo aholisining 7,8 foizi allaqachon ochlikka duch kelayotgan bir paytda, savdo yo‘llariga qilinayotgan bu hujumlar zaif hududlarni yanada og‘ir oziq-ovqat inqirozi va ocharchilik yoqasiga olib kelishi mumkin.

Rossiyaning to‘laqonli bosqinidan oldin Ukraina jahon makkajo‘xori ta’minotining 15 foizini, bug‘doyning 10 foizini va kungaboqar yog‘ining 50 foizini yetkazib bergan. Endilikda, Ukraina hosil yig‘im-terimi mavsumiga kirar ekan, Rossiyaning hujumlari sababli don eksporti o‘tgan yilga nisbatan ikki baravar kamaydi va bu jahon oziq-ovqat narxlarining oshishiga olib kelmoqda. Oktabr oyiga kelib, Ukrainada donni saqlash uchun yetarli quvvat qolmasligi mumkin — 9 million tonnadan ortiq don chirib ketish xavfi ostida qoladi, fermerlarda esa kelgusi yil ekinlarini ekish uchun mablag‘ yetishmasligi mumkin. Agar bu hosil yo‘qotilsa, uning zanjirli ta’siri 2027-yilgacha oziq-ovqat ta’minotiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.

Buning oqibatlari Ukrainadan ancha uzoqqa cho‘ziladi. Savdo, energetika va o‘g‘itlar bozorlaridagi uzilishlar, Yaqin Sharqdagi mojaro kabi inqirozlar bilan yanada kuchayib, zaif iqtisodiyotlarni inqiroz yoqasiga olib kelmoqda. Bunday oqibatlarni eng qiyin ko‘taradigan millionlab odamlar oziq-ovqat narxlarining keskin oshishi va taqchilligiga duch keladi.

A burned out grain ship dockside in Ukraine.

Ukraine MFA

Bu tasodif emas. Rossiya oziq-ovqatdan qayta-qayta qurol sifatida foydalangan — Qora dengiz portlarini blokadaga olishdan tortib, ichki logistika obyektlariga zarbalar berishgacha. Birgina Qora dengiz orqali Ukrainaning qishloq xo‘jaligi eksportining 90 foizi amalga oshiriladi — xavfsiz qatnov imkoniyati bo‘lmasa, buning eng katta narxini dunyoning eng zaif qatlamlari to‘laydi.

Yevropa Ittifoqining Birdamlik yo‘laklari (EU’s Solidarity Lanes) muhim muqobil yo‘nalishlarni taqdim etdi, biroq Ukrainaga Qora dengiz portlariga xavfsiz va ishonchli kirish imkoniyati ham zarur. Hozirda Yevropa Ittifoqi qo‘shimcha don saqlash quvvatlarini yaratish, ukrainalik fermerlar uchun moliyaviy yechimlarni ishlab chiqish va Birdamlik yo‘laklarini imkon qadar samarali qilish uchun transchegaraviy transportni muvofiqlashtirishga ham e’tibor qaratmoqda. Biroq bu choralar faqat oqibatlarni yumshatishi mumkin. Ular Qora dengizda xavfsiz kemalar qatnovining o‘rnini bosa olmaydi.

Vaziyatning yanada yomonlashuvining oldini olish uchun faqat o‘t ochishni to‘xtatish va Qora dengizda xavfsiz kemalar qatnovini ta’minlash mumkin.

Ukraina adolatli va uzoq muddatli tinchlik o‘rnatilishini bir necha bor taklif qilgan va bu jarayon to‘liq o‘t ochishni to‘xtatishdan boshlanishi kerakligini bildirgan. Rossiya bunga rozi bo‘lmadi — aksincha, hujumlarni kuchaytirdi. Oziq-ovqatdan foydalanish imkoniyati hech qachon qurolga aylantirilmasligi kerak.

Xalqaro hamjamiyat quyidagilarni talab qilishi kerak:

  1. Don infratuzilmasi, portlar va kemalar qatnoviga qarshi zarbalarga zudlik bilan moratoriy joriy etish. 
  2. Qora dengizdagi savdoni tiklash uchun tijorat kemalarining xavfsiz o‘tishini ta’minlash. 
  3. Adolatli va uzoq muddatli tinchlikka olib keladigan to‘liq va so‘zsiz o‘t ochishni to‘xtatish. 

Ukrainaliklarning kundalik azob-uqubatlariga barham berish uchun tinchlikka olib keladigan o‘t ochishni to‘xtatish zarur. Bu, shuningdek, barqaror, ochiq va oldindan prognoz qilinadigan global oziq-ovqat tizimiga bog‘liq bo‘lgan barcha insonlarning manfaatlariga javob beradi. Agar Rossiya urushni to‘xtatsa va odamlarni o‘ldirishni bas qilsa, bundan butun dunyodagi insonlar, avvalo, oziq-ovqat xavfsizligining yaxshilanishi orqali manfaat ko‘rishi mumkin. Keling, Rossiyani muzokaralarga kirishish va urushni yakunlashga undovchi bosimni kuchaytirish orqali Ukrainada tinchlikni haqiqatga aylantirishga yordam beraylik.

Yevropa Ittifoqi Ukrainani qat’iy qo‘llab-quvvatlashda davom etmoqda. Batafsil ma’lumot olish uchun “Biz Ukraina bilan birgamiz” sahifasiga havola orqali o‘ting.

Worker sweeps up after missiles destroy grain containers.

Kernel UA