EU và Việt Nam kỷ niệm 35 năm thắt chặt quan hệ đối tác và những thành tựu chung

*

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng: kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Liên minh châu Âu (EU) và Việt Nam.

Kể từ năm 1990, khi hai bên bắt đầu hợp tác thông qua chương trình nhân đạo chung hỗ trợ tái định cư hơn 100.000 người Việt Nam vượt biên (thuyền nhân), quan hệ song phương đã phát triển thành một trong những mối quan hệ năng động và toàn diện nhất của EU tại châu Á, không ngừng mở rộng trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị và chiến lược toàn cầu.

Nhân dịp kỷ niệm này, Ngài Julien Guerrier, Đại sứ EU tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Trong 35 năm qua, EU và Việt Nam đã xây dựng một quan hệ đối tác dựa trên sự tin cậy, những giá trị chung và cam kết mạnh mẽ đối với tiến bộ. Hợp tác giữa chúng ta ngày nay bao trùm thương mại, phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo, quản trị và an ninh toàn cầu. Chúng tôi mong muốn tiếp tục cùng Việt Nam xây dựng một tương lai tham vọng hơn nữa — mang lại lợi ích thiết thực cho người dân hai bên và góp phần vào hòa bình, ổn định và thịnh vượng tại khu vực cũng như trên thế giới.”

Một trong những thành tựu nổi bật của thập kỷ qua là Hiệp định Thương mại Tự do EU–Việt Nam (EVFTA), có hiệu lực từ năm 2020. Là hiệp định thương mại tự do đầu tiên của EU với một quốc gia đang phát triển, EVFTA đã góp phần giúp thương mại song phương tăng khoảng 40% và thúc đẩy đầu tư của EU vào Việt Nam từ 22 tỷ euro lên hơn 30 tỷ euro. Được triển khai ngay trước thời kỳ kinh tế thế giới chịu tác động mạnh của đại dịch COVID-19, hiệp định đã mang lại hỗ trợ quan trọng cho nền kinh tế hướng xuất khẩu của Việt Nam, giúp tăng trưởng vững mạnh trong bối cảnh thương mại toàn cầu suy giảm.

Theo Chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu, các chương trình do EU tài trợ hỗ trợ Việt Nam trên lộ trình hướng tới nền kinh tế phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh bền vững. Hợp tác của EU tập trung vào đầu tư trong lĩnh vực chuyển dịch năng lượng sạch và giảm phát thải trong ngành giao thông vận tải.

EU đồng chủ trì Nhóm Đối tác Quốc tế trong khuôn khổ Thỏa thuận Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP) và đang triển khai chương trình hỗ trợ ngân sách trị giá 142 triệu euro cho chuyển dịch năng lượng sạch — một dự án trọng điểm. Thông qua các hoạt động tài chính hỗn hợp quy mô lớn, với hơn 100 triệu euro viện trợ không hoàn lại dành cho ứng phó biến đổi khí hậu, bao gồm đóng góp đáng kể vào dự án thủy điện tích năng Bác Ái, EU kỳ vọng huy động tới 4 tỷ euro vốn vay ưu đãi từ các Ngân hàng Phát triển châu Âu. Được triển khai theo cách tiếp cận “Team Europe,” các khoản đầu tư này tận dụng chuyên môn và nguồn lực hợp nhất của EU và các quốc gia thành viên nhằm hỗ trợ các ưu tiên phát triển dài hạn của Việt Nam.

Tổng thể, EU đang triển khai các chương trình hợp tác trị giá hơn 300 triệu euro viện trợ không hoàn lại và chuẩn bị bổ sung 160 triệu euro cho giai đoạn đến năm 2027. Hợp tác EU–Việt Nam cũng bao gồm hỗ trợ nâng cao năng lực con người, bảo đảm quá trình chuyển dịch diễn ra công bằng và bao trùm, cũng như thúc đẩy chuyển giao tri thức. Các khoản viện trợ của EU góp phần xây dựng môi trường pháp lý và thể chế thuận lợi cho trao quyền pháp lý.

Hiện EU đang tài trợ 34 triệu euro cho nhiều tổ chức ngoài nhà nước, và sẽ dành thêm hơn 20 triệu euro cho các sáng kiến mới đến năm 2027, bao gồm — ngoài các lĩnh vực khác — kinh tế tuần hoàn, phát triển chuỗi giá trị bền vững, sáng kiến xanh do phụ nữ dẫn dắt và tăng cường tiếp cận công lý.

EU cũng là đối tác lâu dài của Việt Nam trong công tác phòng chống thiên tai và hỗ trợ nhân đạo. Thông qua Tổng vụ Bảo vệ Dân sự và Hoạt động Nhân đạo châu Âu, EU hỗ trợ giảm thiểu rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường năng lực địa phương, đồng thời cung cấp cứu trợ khẩn cấp và bản đồ vệ tinh phục vụ ứng phó và phục hồi sớm.

Hợp tác ngày càng tăng trong lĩnh vực hòa bình và an ninh phản ánh mức độ trưởng thành của quan hệ song phương. Thỏa thuận Tham gia Khuôn khổ (FPA) năm 2019 — thỏa thuận đầu tiên của EU với một quốc gia ASEAN — tạo điều kiện để Việt Nam tham gia các phái bộ gìn giữ hòa bình do EU dẫn dắt, đóng góp vào nỗ lực chung vì hòa bình và ổn định toàn cầu.

Nhìn về tương lai, EU và Việt Nam đang phối hợp chặt chẽ nhằm nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Hai bên nhận thấy tiềm năng lớn trong việc tăng cường hợp tác về chuyển dịch xanh, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số (bao gồm phát triển kỹ năng) và các ngành kinh tế tương lai như bán dẫn. Đồng thời, hợp tác trong an ninh hàng hải, an ninh mạng và quản lý khủng hoảng cũng được kỳ vọng mở rộng khi hai bên cùng ứng phó với bối cảnh quốc tế phức tạp hơn.

Khi Việt Nam tiếp tục hiện đại hóa nền kinh tế — thông qua cải cách hành chính, củng cố khung khổ pháp lý và tăng cường đầu tư vào năng lượng, giao thông và hạ tầng số — EU sẵn sàng đồng hành. Thông qua Chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu, EU hướng tới huy động các khoản đầu tư chất lượng cao nhằm củng cố hạ tầng bền vững, thúc đẩy đổi mới và tạo môi trường thuận lợi cho tăng trưởng dài hạn.

Các doanh nghiệp châu Âu đã và đang đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của Việt Nam, và các chính sách minh bạch, nhất quán và có thể dự đoán sẽ tạo điều kiện thu hút thêm nguồn đầu tư chất lượng cao, phù hợp với mục tiêu phát triển xanh, số và hướng tới thu nhập cao của Việt Nam.

Kỷ niệm 35 năm hợp tác EU–Việt Nam là dịp để nhấn mạnh những tiến bộ đạt được trên nhiều lĩnh vực có lợi ích chung, bao gồm phát triển bền vững, khả năng chống chịu kinh tế và ủng hộ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Đây cũng là cơ hội để hai bên cùng nhìn về tương lai, mở ra những triển vọng hợp tác mới khi quan hệ đối tác tiếp tục phát triển.