Ngày châu Âu 2026: Một quan hệ đối tác mang lại kết quả trong một thế giới bất định
Mỗi năm vào ngày 9 tháng 5, chúng tôi kỷ niệm Ngày châu Âu - đây là dịp nhìn lại hành trình của châu Âu và tương lai mà chúng tôi mong muốn xây dựng. Năm nay, thời điểm này mang ý nghĩa đặc biệt tại Việt Nam.
Chỉ vài tháng trước, Liên minh châu Âu và Việt Nam đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Đây không chỉ là một dấu mốc mang tính hình thức; nó ghi nhận một mối quan hệ đã được vun đắp bằng lòng tin, chiều sâu và khát vọng trong suốt hơn 35 năm qua.
Tôi vẫn nhớ khi sự hợp tác của chúng ta khi khởi đầu chủ yếu tập trung vào hỗ trợ phát triển. Ngày nay, quan hệ ấy đã mở rộng sang thương mại, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, giáo dục và an ninh. Điều quan trọng không chỉ là chúng ta làm được bao nhiêu việc cùng nhau, mà còn là lý do vì sao chúng ta làm điều đó: đó là vì chúng ta có một niềm tin chung vào hợp tác, công bằng và một thế giới được quản trị bằng luật lệ thay vì chỉ bởi sức mạnh.
Ngày châu Âu cũng là dịp thích hợp để suy ngẫm về lý do vì sao mối quan hệ đối tác này lại quan trọng trong một thế giới ngày càng bất định.
Quyền tự chủ chiến lược của châu Âu trong một thế giới thay đổi
Châu Âu được xây dựng dựa trên một lời hứa mạnh mẽ: rằng những quốc gia từng bị chia cắt bởi chiến tranh có thể lựa chọn hợp tác, hòa bình và thịnh vượng chung. Lời hứa đó vẫn tiếp tục định hình Liên minh châu Âu ngày nay. Tuy nhiên, thế giới xung quanh chúng ta đã thay đổi. Căng thẳng địa chính trị gia tăng, bất ổn kinh tế ngày càng lớn và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang chịu nhiều áp lực. Niềm tin giữa các quốc gia không còn có thể được xem là điều hiển nhiên.
Trong bối cảnh đó, quyền tự chủ chiến lược của châu Âu trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Điều này không có nghĩa là cô lập. Châu Âu vẫn cởi mở và gắn kết với các đối tác trên toàn thế giới, bao gồm Việt Nam. Nhưng quyền tự chủ này có nghĩa là có đủ năng lực để hành động: bảo vệ lợi ích của mình, gìn giữ các giá trị của mình và đưa ra những lựa chọn độc lập trong một môi trường toàn cầu ngày càng phức tạp. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc đầu tư vào khả năng chống chịu - từ năng lượng và công nghệ đến chuỗi cung ứng và quốc phòng - đồng thời kiên định bảo vệ dân chủ, nhân quyền và luật pháp quốc tế.
Đó là hình ảnh châu Âu mà chúng tôi mang đến trong quan hệ đối tác với Việt Nam: một đối tác đáng tin cậy, có uy tín và dễ dự đoán, đủ mạnh để duy trì sự cởi mở và sẵn sàng đóng góp cho ổn định và thịnh vượng vượt ra ngoài biên giới của mình.
Bảo vệ những điều quan trọng
Những năm gần đây cho thấy hòa bình không thể bị xem là điều hiển nhiên. Như phát biểu của bà Kaja Kallas, Đại diện cấp cao của EU về chính sách đối ngoại: “Hòa bình không miễn phí, nó phải được bảo vệ mỗi ngày.” Trên khắp thế giới, chúng ta chứng kiến xung đột, căng thẳng leo thang và những mối đe dọa mới - từ các cuộc tấn công mạng đến thông tin sai lệch. Đối với châu Âu, bảo vệ người dân và các giá trị của mình đã trở thành ưu tiên hàng đầu.
Nhưng quốc phòng, theo cách hiểu của châu Âu, vượt xa sức mạnh quân sự. Đó là việc bảo vệ một lối sống dựa trên tự do, phẩm giá và pháp quyền.
Với tinh thần đó, chúng tôi thúc đẩy một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, với Hiến chương Liên Hợp Quốc là nền tảng cốt lõi. Chúng tôi ủng hộ các nguyên tắc về chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, tại khu vực Biển Đông và vùng lân cận, cũng như trong khu vực láng giềng của chúng tôi, nơi Ukraine đang tìm kiếm một nền hòa bình công bằng và bền vững.
Bảo vệ những điều quan trọng cũng có nghĩa là đề cao những nguyên tắc mà chúng tôi chia sẻ với các đối tác như Việt Nam: tôn trọng chủ quyền, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và tuân thủ luật pháp quốc tế.
Ở đây, hợp tác của chúng ta ngày càng mang tính thực tiễn hơn. Trong các lĩnh vực an ninh hàng hải, an ninh mạng và gìn giữ hòa bình, Liên minh châu Âu và Việt Nam đã và đang phối hợp chặt chẽ. Sự tham gia của Việt Nam vào các phái bộ gìn giữ hòa bình do EU dẫn dắt và việc chúng ta cùng tham gia các chương trình an ninh phản ánh cam kết chung đối với ổn định — không chỉ trong khu vực của chúng ta mà còn trên phạm vi toàn cầu.
An ninh ngày nay có tính liên kết chặt chẽ: các sự kiện ở một khu vực trên thế giới đều có thể tác động đến tất cả chúng ta. Đó là lý do vì sao bảo vệ châu Âu cũng đồng nghĩa với việc hợp tác cùng những đối tác tin cậy như Việt Nam để xây dựng một thế giới an toàn và ổn định hơn.
Một quan hệ đối tác mang lại kết quả trong một thế giới phân mảnh
Việc nâng cấp quan hệ phản ánh những thành tựu mà chúng ta đã đạt được — cũng như những khát vọng chung cho tương lai.
Trong lĩnh vực thương mại, Hiệp định Thương mại Tự do EU–Việt Nam đã mang lại những kết quả rõ rệt. Hiệp định này đã thúc đẩy trao đổi thương mại, mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp và củng cố quan hệ kinh tế. Vượt lên trên những con số, điều đó cho thấy thương mại công bằng dựa trên luật lệ có thể vận hành hiệu quả và mang lại lợi ích cho cả hai phía.
Trong quá trình chuyển đổi xanh, chúng tôi đang đồng hành để hỗ trợ Việt Nam trên con đường hướng tới một tương lai bền vững hơn. Thông qua các sáng kiến như Cửa ngõ Toàn cầu và Quan hệ Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP), chúng tôi đang đầu tư vào các giải pháp dài hạn: năng lượng sạch, hạ tầng bền vững và tăng trưởng có khả năng chống chịu cao.
Chỉ vài tuần sau khi nâng cấp quan hệ, động lực này đã được thể hiện rõ tại Diễn đàn Doanh nghiệp và Đầu tư Cửa ngõ Toàn cầu EU-Việt Nam diễn ra vào tháng Ba. Sự quan tâm mạnh mẽ từ cộng đồng doanh nghiệp hai bên cho thấy mối quan hệ đối tác của chúng ta không chỉ mang tính chính trị: nó được thúc đẩy bởi nhu cầu thực tế, những cơ hội cụ thể và mong muốn rõ ràng về việc hợp tác chặt chẽ hơn.
Trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo và giáo dục, hợp tác tiếp tục được tăng cường. Erasmus+ và Horizon Europe đang kết nối con người, ý tưởng và các tổ chức. Tôi đã gặp nhiều sinh viên và chuyên gia Việt Nam tài năng từng học tập hoặc làm việc tại châu Âu. Theo nhiều cách, họ chính là những cây cầu thực sự kết nối hai khu vực của chúng ta.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất chính là tinh thần đứng sau tất cả những điều đó. Trong một thế giới phân mảnh, hợp tác không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhưng cần thiết hơn bao giờ hết. Không quốc gia nào có thể tự mình đối mặt với những thách thức hiện nay. Biến đổi khí hậu, bất ổn kinh tế, chuyển đổi số và áp lực đối với hệ thống quốc tế đều tác động đến tất cả chúng ta. Để giải quyết những vấn đề đó cần có quan hệ đối tác, lòng tin và trách nhiệm chung.
Đối với Liên minh châu Âu, xây dựng quan hệ đối tác không chỉ là một lựa chọn chính sách - mà còn là một phần bản sắc của chúng tôi. Chúng tôi tin vào việc hợp tác với các bên khác, tìm kiếm điểm đồng thuận và ủng hộ một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Quan hệ đối tác với Việt Nam là một ví dụ điển hình cho cách tiếp cận đó.
Cùng nhau, chúng ta góp phần duy trì ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Cùng nhau, chúng ta thúc đẩy phát triển bền vững và tăng trưởng xanh. Cùng nhau, chúng ta góp phần củng cố hệ thống đa phương đã tạo nền tảng cho nhiều thập kỷ tiến bộ toàn cầu. Và cùng nhau, chúng ta gửi đi một thông điệp quan trọng: hợp tác vẫn luôn khả thi - và cần thiết - ngay cả trong những thời điểm bất định.
Hướng tới tương lai với sự tự tin
Vào Ngày châu Âu, tôi vừa có những suy tư, vừa cảm thấy lạc quan.
Suy tư, bởi trải nghiệm của châu Âu nhắc nhở chúng ta rằng hòa bình và đoàn kết không bao giờ là điều tự động có được - chúng được xây dựng từng bước thông qua quyết tâm và hợp tác.
Lạc quan, bởi quan hệ EU-Việt Nam đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện không phải là điểm kết thúc của một hành trình, mà là sự khởi đầu của một chương mới - nơi chúng ta tăng cường hợp tác trong những lĩnh vực quan trọng nhất, học hỏi lẫn nhau và cùng nhau kiến tạo một thế giới ổn định hơn, thịnh vượng hơn và bền vững hơn.
Xét cho cùng, Ngày châu Âu xoay quanh con người, và những lựa chọn mà chúng ta đưa ra để cùng hợp tác thay vì chia rẽ.
Tại Việt Nam, tôi nhìn thấy tinh thần đó mỗi ngày. Cùng nhau, châu Âu và Việt Nam có thể biến những thách thức chung thành những cơ hội chung và xây dựng một tương lai mang lại lợi ích cho người dân, khu vực và cả thế giới của chúng ta.