Përmbledhje e Konkluzioneve të Përbashkëta të Dialogut Ekonomik dhe Financiar ndërmjet BE-së dhe Ballkanit Perëndimor dhe Turqisë
Roli i qeverisjes ekonomike në procesin e zgjerimit
Qeverisja ekonomike është një nga shtyllat e politikës së zgjerimit të BE-së, që pasqyron zhvillimet brenda BE-së për forcimin e politikës ekonomike në kuadrin e Semestrit Evropian. Qasja është hartuar për t’i ndihmuar partnerët e zgjerimit[1] që të forcojnë stabilitetin makroekonomik, të nxisin zhvillimin dhe të përmbushin kriteret ekonomike për anëtarësimin.
Të gjitha vendet kandidate dhe kandidatët potencialë hartojnë Programe vjetore të Reformave Ekonomike (ERP). Komisioni Evropian dhe Banka Qendrore Evropiane përgatisin vlerësimet e këtyre programeve. Këto vlerësime përbëjnë bazën për dialogun shumëpalësh ekonomik dhe të politikës financiare që përfshin partnerët e zgjerimit, Shtetet Anëtare të BE-së, Komisionin dhe Bankën Qendrore Evropiane, që u zhvillua sot në Bruksel. Konkluzionet e përbashkëta të takimit përfshijnë udhëzues të politikave sipas vendeve specifike, që pasqyrojnë nevojat më të ngutshme të secilës ekonomi në fushën e qeverisjes makroekonomike dhe reformat strukturore. Ato janë përmbledhur më poshtë.
Udhëzues të politikave sipas vendeve specifike të vendosura bashkërisht
Masat e reformës të vendosura me Malin e Zi përfshijnë zbatimin e strategjisë afatmesme të konsolidimit fiskal, reduktimin e shpenzimeve publike për pagat dhe pensionet si pjesë e PBB-së dhe sigurimin e alokimeve adekuate buxhetore për të përballuar shkarjet fiskale të paplanifikuara. Mali i Zi gjithashtu ra dakord të zhvillojë një plan veprimi gjithëpërfshirës për internet me shpejtësi të lartë për të shpejtuar prezantimin dhe përgatitjen e një plani për sjelljen e investimeve në fushën kërkimore dhe në zhvillim. Mali i Zi duhet të vazhdojë me hapjen e plotë të tregut hekurudhor, të forcojë politikën makroprudenciale të Bankës Qendrore dhe të zhvillojë një kornizë rregullatore në përputhje me acquis për koncesionet dhe partneritetet publik-privat. Mali i Zi ra dakord të përmirësojë mbulimin dhe efektivitetin e politikave të tij aktive të tregut të punës, të përmirësojnë koordinimin e tyre me skemat e përfitimeve sociale, si dhe të rrisë regjistrimin në arsimin profesional dhe atë të lartë duke i korresponduar nevojave të tregut të punës.
Rekomandimet e politikave për Serbinë përqendrohen te masat për ruajtjen e stabilitetit fiskal dhe i mundësojnë shtetit të rrisë investimet publike në infrastrukturë. Serbia ra dakord të miratojnë një sistem të besueshëm dhe të detyrueshëm të rregullave fiskale. Pati një marrëveshje që ristrukturimi i kompanive publike të vazhdojë. Kjo është më e rëndësishme në sektorin e energjisë, ku reformat e tarifave, ndarja dhe promovimi i efiçencës së energjisë duhen përshpejtuar. Në mënyrë të ngjashme, për të mbështetur mjedisin e biznesit për operatorët privatë, Serbia ra dakord të përmirësojë rregullimin e taksave para-fiskale dhe t’i përdorë gjetjet e ushtrimeve të zgjuara të specializimit për të udhëhequr strategjinë e saj të ardhshme industriale. Për të mbështetur punësimin dhe kushte më të mira sociale, autoritetet ranë dakord të miratojnë masa në favor të punëtorëve me paga më të ulëta, të sigurojnë mbështetje sociale më të madhe dhe më të mirë për grupet e cenueshme, si dhe të punojnë ngushtësisht me aktorë të tjerë gjatë prezantimit të sistemit të miratuar kohët e fundit të arsimit dhe trajnimit të dyfishtë.
Ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë ra dakord të zhvillojnë një strategji afatmesme të konsolidimit fiskal, të stabilizojë raportin e borxhit publik, të miratojë ligjin organik të buxhetit dhe të krijojë një këshill fiskal të pavarur. Ato duhet t’i përshpejtojnë dhe t’i shënjestrojnë më mirë transferimet e pagesave dhe subvencioneve bujqësore, të përmirësojnë mbledhjen e taksave dhe të reduktojnë borxhet e sektorit publik. Autoritetet ranë dakord të punojnë për zgjidhjen e kredive të këqija dhe të inkurajojnë përdorimin e monedhës vendase. Për të luftuar sektorin informal, autoritetet duhet të përgatisin vlerësimet e rrezikut dhe të marrin masat e duhura. Vendi pranoi të qartësonte mandatin e inspektorateve dhe të përmirësonte procedurat, të krijonte një regjistër publik të taksave para-fiskale, si dhe të forconte kapacitetet e gjykatave civile për të trajtuar mosmarrëveshjet tregtare. Së fundmi, qeveria ra dakord të modernizojë sistemin arsimor, të rrisë regjistrimin në arsimin parashkollor, të reformojnë arsimin dhe formimin profesional, të lehtësojnë qasjen e grave në tregun e punës dhe të miratojnë ligjin për mbrojtjen sociale.
Rekomandimet e politikave të vendosura për Shqipërinë përqendrohen në ndjekjen e konsolidimit fiskal, zhvillimin e politikës monetare në përputhje me arritjen e shënjestrimit të inflacionit dhe zbatimin e masave të mbetura të strategjisë për zgjidhjen e kredive me probleme. Shqipëria gjithashtu ra dakord që të garantojë liberalizimin efektiv të tregut të energjisë dhe funksionimin e shkëmbimit të energjisë, të zgjerojë më tej përzierjen e furnizimit me energji, duke nxitur efiçencën e energjisë dhe duke forcuar procesin e regjistrimit kadastral, tokësor dhe pronësor. Së fundi, autoritetet u angazhuan për të siguruar kapacitete të mjaftueshme për zbatimin e politikave të punësimit, në veçanti për të rinjtë dhe gratë, si dhe për të trajtuar punën e padeklaruar.
Rekomandimet e politikave për Bosnje dhe Hercegovinën fokusohen në përmirësimin e kornizës afatmesme të planifikimit fiskal, forcimin e kapaciteteve analitike për analizat dhe parashikimet makro-fiskale, si dhe sigurimin e statistikave shteruese dhe në kohën e duhur. Autoritetet ranë dakord të krijojnë hapësirë fiskale për investime publike dhe të ndërmarrin hapa për të reduktuar borxhet e papaguara. Autoritetet u zotuan të rrisin kapacitetet e bankës qendrore, për të trajtuar në mënyrë gjithëpërfshirëse zgjidhjen e kredive me probleme dhe për të forcuar kuadrin për ristrukturimin bankar. Pati një marrëveshje për të miratuar një kornizë ligjore në përputhje me Traktatin e Komunitetit të Energjisë, strategji kombëtare lidhur me energjinë dhe menaxhimin e financave publike, si dhe për të përmirësuar mjedisin e biznesit me masa të ndryshme. Së fundi, vendi duhet të reduktojë pykën e taksave dhe të rishikojë politikat e regjistrimit në arsim për të përmirësuar lidhjet e tyre me nevojat e tregut të punës.
Kosova[2] ra dakord të eksplorojë mundësinë e krijimit të një mekanizmi të pavarur mbikëqyrës për politikën fiskale. Kosova gjithashtu ra dakord të përfundojë proceset e certifikimit dhe riklasifikimit të veteranëve të luftës, të forcojë kapacitetet institucionale për planifikimin dhe menaxhimin e investimeve, si dhe të përmirësojë qasjen në financa
për ndërmarrjet. Autoritetet u angazhuan që të përmirësojnë politikën monetare dhe të finalizojnë kornizën e ristrukturimit bankar dhe të menaxhimit të krizave. Kosova më tej ra dakord të krijojë Fondin e Efiçencës së Energjisë dhe të miratojnë stimuj të efiçencës së energjisë për sektorin privat dhe familjar. Kosova duhet të përfundojë derregullimin e çmimeve të energjisë, si dhe të përfundojë një studim për një plan për rritjen gradualisht të tarifave të energjisë për të pasqyruar kostot aktuale. Kosova gjithashtu ra dakord të miratojnë Strategjinë e re dhe Planin e Veprimit për të luftuar ekonominë informale. Kosova duhet të rrisë fushën e masave aktive të tregut të punës dhe të kryejë një analizë të nevojave dhe aftësive. Kosova u angazhua që të fusë skemën e përgjithshme të sigurimeve shëndetësore dhe të rrisë regjistrimet në arsimin parashkollor.
Rekomandimet e politikave e ftojnë Turqinë të ulë mosbalancimet e jashtme dhe të nxisë kursimet e brendshme, duke ndjekur një qëndrim të rreptë fiskal dhe duke nxitur kursimet e sektorit privat. Rekomandimet kërkojnë që të rritet kujdesi dhe transparenca e politikës fiskale dhe politika monetare të përqendrohet te stabiliteti i çmimeve. Në fushën e reformave strukturore, autoritetet u angazhuan që të ndërmarrin hapa për forcimin e shtetit ligjor dhe gjyqësorit për të ndihmuar në përmirësimin e mjedisit të biznesit dhe për të inkurajuar thithjen nga kompanitë të proceseve novatore të prodhimit. Autoritetet gjithashtu ranë dakord të punojnë për zhvillimin e aftësive të fuqisë punëtore në sektorët me potencial zhvillimi, të reduktojnë më tej punën informale dhe të promovojnë pjesëmarrjen e grave në punësim.
[1] Vendet kandidate: Shqipëria, ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë, Mali i Zi, Serbia dhe Turqia; kandidate potenciale: Bosnja dhe Hercegovina dhe Kosova.
[2] Ky përkufizim nuk paragjykon pozicionet për statusin dhe është në përputhje me UNSCR 1244/1999 dhe Opinionin e ICJ mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës.