Mọi trẻ em đều có quyền được sống an toàn tại gia đình

Trong thời chiến cũng như thời bình, quyền trẻ em phải luôn là mối quan tâm hàng đầu của mọi quốc gia. Bất kể quốc tịch, chính trị hay địa lý, mọi trẻ em đều có những quyền cơ bản như nhau: được an toàn, có gia đình, được giáo dục và có một tương lai không sợ hãi.

Những nguyên tắc này đã được ghi nhận trong luật pháp quốc tế và các truyền thống đạo đức chung của mọi nền văn hóa. Khi trẻ em trở thành nạn nhân của chiến tranh, việc bảo vệ các em không chỉ là trách nhiệm của quốc gia mà còn là nghĩa vụ của toàn thể cộng đồng quốc tế.

Đối với Ukraine, nguyên tắc này đã trở thành một thực tế đau xót.

Những gì bắt đầu như một hiện tượng đáng lo ngại giờ đây đã trở thành một vấn đề mang tính hệ thống và quy mô lớn. Hiện nay, Bộ Tư pháp Ukraine đã chính thức xác nhận hơn 20 ngàn trường hợp trẻ em Ukraine bị trục xuất và cưỡng bức chuyển sang Nga. Đối với tất cả những đứa trẻ đó, sự xáo trộn này không chỉ là sự di dời, mà còn là sự mất đi bản sắc, ngôn ngữ và sự gắn kết với quê hương. Hoàn cảnh của các em nhắc nhở chúng ta rằng việc bảo vệ trẻ em trong xung đột không phải là một nguyên tắc trừu tượng, đó là trách nhiệm nhân văn đòi hỏi sự hợp tác quốc tế bền bỉ.

Các cơ quan chức năng và các tổ chức xã hội dân sự Ukraine đang xử lý các trường hợp này cũng phải đối mặt với những thách thức to lớn trong việc truy tìm nơi các em bị đưa đi. Nga đã không cung cấp thông tin toàn diện về số lượng trẻ em bị chuyển đi hoặc vị trí của các em, khiến việc xác định danh tính và đưa các em trở về trở nên vô cùng khó khăn. Ngay cả khi đã xác định được vị trí của các em, quá trình đưa các em về nhà vẫn có thể kéo dài và phức tạp.

Đó là lý do tại sao sự hợp tác quốc tế là thiết yếu. Không một quốc gia nào đối mặt với thách thức như vậy có thể tự mình giải quyết.

Đây chính là mục tiêu của sáng kiến "Bring Kids Back UA" của Tổng thống Zelenskyy và Liên minh Quốc tế về việc đưa trẻ em Ukraine trở về, được chính thức thành lập tại Kyiv, Ukraine vào ngày 2 tháng 2 năm 2024. Hiện nay, Liên minh quy tụ 47 chính phủ và các đối tác cam kết đảm bảo những trẻ em bị Nga trục xuất và cưỡng bức chuyển đi trong chiến tranh có thể trở về nhà an toàn và xây dựng lại cuộc sống. Trọng tâm của Liên minh là nhân đạo: bảo vệ quyền trẻ em và đảm bảo các tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ trẻ em được giữ vững.

Thông qua những nỗ lực bền bỉ về ngoại giao, nhân đạo, pháp lý và hợp tác quốc tế, tính đến nay, hơn 2,120 trẻ em Ukraine đã được trở về và nhận được sự hỗ trợ thông qua các chương trình phục hồi chức năng và tái hòa nhập. Với mỗi đứa trẻ, việc trở về nhà đại diện cho sự khôi phục của những giá trị không gì thay thế được – vòng tay của gia đình, sự gần gũi của ngôn ngữ và văn hóa, và cơ hội được lớn lên tại nơi các em thuộc về.

Nhưng đó mới chỉ là một phần của câu chuyện. Hàng trăm ngàn trẻ em vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Nga — bị trục xuất hoặc bị mắc kẹt tại các vùng lãnh thổ đang bị chiếm đóng tạm thời. Việc giải quyết thách thức này đòi hỏi một phản ứng mang tính toàn cầu thực sự. Bảo vệ trẻ em trong xung đột không phải là trách nhiệm của riêng một cá nhân hay tổ chức nào; đó là nghĩa vụ chung dựa trên các giá trị nhân văn phổ quát.

Vì lý do này, Liên minh Quốc tế về việc đưa trẻ em Ukraine trở về mời các quốc gia trên thế giới cùng tham gia hoặc đóng vai trò quan sát viên. Liên minh cũng nhận thấy rằng nhiều quốc gia có thể mang lại những kinh nghiệm vô giá về vấn đề này. Từ nỗ lực xây dựng hòa bình và hòa giải đến các chương trình bảo vệ trẻ em sau xung đột và tái hòa nhập, nhiều quốc gia đã chứng tỏ vai trò dẫn dắt trong việc bảo vệ trẻ em dễ bị tổn thương và tái thiết cộng đồng.

Liên minh không chỉ là một nền tảng hỗ trợ việc đưa trẻ em Ukraine trở về. Đây còn là không gian để trao đổi hiểu biết và tăng cường các phương thức tiếp cận toàn cầu về bảo vệ trẻ em trong xung đột. Các quốc gia tham gia Liên minh có thể chia sẻ góc nhìn và những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn của chính mình.

Mặc dù xung đột tại Ukraine là điểm khởi đầu, mục tiêu của chúng tôi rộng lớn hơn: chúng tôi hy vọng cuối cùng sẽ định hình được các thông lệ quốc tế có thể bảo vệ trẻ em ở khắp mọi nơi.

Việc tham gia cũng tạo ra cơ hội để cùng nhau xây dựng các khuôn khổ pháp lý và thể chế nhằm bảo vệ trẻ em. Trên khắp thế giới, các chính phủ đã phát triển những cách tiếp cận sáng tạo trong việc đưa trẻ em trở về, phục hồi tâm lý và bảo tồn bản sắc văn hóa của trẻ em sau khi bị ly tán. Bằng cách kết nối những kinh nghiệm này, Liên minh đặt mục tiêu củng cố các chuẩn mực quốc tế và các cơ chế thực tế nhằm đảm bảo quyền trẻ em được tôn trọng trong mọi cuộc xung đột.

Liên minh tiếp tục mở rộng sự hợp tác này. Cuộc họp cấp cao tiếp theo của Liên minh Quốc tế về việc đưa trẻ em Ukraine trở về – do EU, Ukraine và Canada đồng chủ trì – sẽ diễn ra vào ngày 11 tháng 5 tại Brussels, quy tụ các đối tác để xem xét tiến trình và xác định các bước thực hiện cụ thể hơn nhằm giúp đưa trẻ em về với gia đình và quê hương.

Sau cùng, việc bảo vệ trẻ em không bao giờ nên được coi là một vấn đề địa chính trị. Đó là một yêu cầu nhân đạo cấp bách dựa trên sự thừa nhận rằng trẻ em xứng đáng được an toàn, được tôn trọng nhân phẩm và được chăm sóc.

Việc đưa những trẻ em bị ly tán trở về không chỉ là giải quyết hậu quả của cuộc chiến hiện tại, mà còn là củng cố cam kết toàn cầu nhằm bảo vệ các thế hệ tương lai khỏi những tổn thương tương tự.

Liên minh Quốc tế về việc đưa trẻ em Ukraine trở về đại diện cho một bước đi ý nghĩa hướng tới mục tiêu đó. Bằng cách làm việc cùng nhau, không phân biệt khu vực, văn hóa và quan điểm chính trị, chúng ta có thể khôi phục những tuổi thơ bị gián đoạn bởi xung đột và tăng cường khuôn khổ toàn cầu để bảo vệ trẻ em ở khắp mọi nơi.

Chúng tôi mời Việt Nam tham gia vào nỗ lực này. Điều này rất phù hợp với cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc ứng cử vào Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2025.

Tiếng nói, kinh nghiệm và vai trò dẫn dắt của các bạn là yếu tố thiết yếu để đảm bảo rằng việc bảo vệ trẻ em vẫn là ưu tiên phổ quát. Bởi vì khi nói đến quyền và nhân phẩm của trẻ em, nhân tính chung của chúng ta phải luôn được đặt lên hàng đầu.

Jim Nickel, Đại sứ Canada
Julien Guerrier, Đại sứ Liên minh châu Âu
Oleksandr Gaman, Đại sứ Ukraine