Yevropa Ittifoqi va ALIPH Markaziy Osiyoda madaniy merosni himoya qilish bo‘yicha qariyb 30 ta yangi loyihani ishga tushirdi

Yevropa Ittifoqi va ALIPH Markaziy Osiyoda iqlim o‘zgarishining ta’siriga uchrayotgan moddiy va nomoddiy madaniy merosni himoya qilish maqsadida 29 ta loyihani ishga tushirdi. Ushbu tashabbus 233 ta ariza topshirilgan juda muvaffaqiyatli loyiha tanlovi natijasida amalga oshirildi. Mazkur tashabbus umumiy qiymati 1,5 million yevroni tashkil etadi, shundan 1,1 million yevro Yevropa Ittifoqi tomonidan, qolgan qismi esa ALIPH tomonidan moliyalashtiriladi. Loyihalar Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O‘zbekistonda amalga oshiriladi.  

Loyihalar muhim tarixiy obidalar va yashab kelayotgan madaniy an’analarni qamrab oladi hamda ularni asrash, hujjatlashtirish, malaka oshirish va iqtisodiy imkoniyatlarni kengaytirishni birlashtiradi. Jumladan, Tojikistondagi Sarazm Jahon merosi obyekti, O‘zbekistondagi Oqsaroy saroyi va Kayrit vohasi, shuningdek Turkmanistondagi Dandanakan masjidi kabi obyektlarni muhofaza qilish ishlari olib boriladi. 

Shuningdek, ayrim loyihalar muzeylarni restavratsiya ishlari yoki professional tayyorgarlik orqali mustahkamlashga qaratilgan. Bular qatoriga Olmaotadagi Kasteyev muzeyi, Tojikiston Milliy qadimiyat muzeyi hamda O‘zbekistondagi Qoraqalpog‘iston hududidagi ikki muassasa — Nukusdagi Savitskiy muzeyi va Mo‘ynoqdagi Ekologiya muzeyi kiradi. Ushbu tashabbus, shuningdek, Toshkentdagi Romanov saroyi kolleksiyasidagi rasmlarni restavratsiya qilishni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Bundan tashqari, madaniy merosni asrash va iqlimga mos restavratsiya amaliyotlari bo‘yicha mintaqaviy dasturlar hamda Ostonada o‘tkaziladigan muzeyshunoslik forumi mutaxassislar o‘rtasida tajriba almashishga xizmat qiladi.

Yangi loyihalar nomoddiy madaniy merosni ham qamrab oladi. Jumladan, ko‘chmanchi va tog‘ hududlariga xos madaniy amaliyotlarni hujjatlashtirish, epik she’riyatni asrab qolish, Qirg‘izistonda an’anaviy o‘yinlar va musiqani qayta tiklash ko‘zda tutilgan. O‘zbekistonda esa tabiiy bo‘yoqlash texnologiyalarini tiklash va bilim almashuvini qo‘llab-quvvatlash orqali ipak va ikat ishlab chiqarishni rivojlantirish rejalashtirilgan.

Ijodiy sanoat tarmoqlari ham qo‘llab-quvvatlanadi — jumladan, kigizchilik, suzani kashtachiligi, kulolchilik, devoriy bezak san’ati hamda bezak an’analarini raqamlashtirish bo‘yicha hunarmandchilik va tadbirkorlik ko‘nikmalari rivojlantiriladi. Yoshlar va qaytib kelgan aholi qatlamlarini qo‘llab-quvvatlashga alohida e’tibor qaratiladi.

“Yevropa Ittifoqi ALIPH bilan hamkorlikni kengaytirayotganidan mamnun. Bizning hamkorligimiz xavf ostidagi madaniy merosni asrashga qaratilgan aniq choralar va innovatsion yondashuvlarga asoslanadi hamda bu tinchlik va xavfsizlikni mustahkamlashga xizmat qiladi,” dedi Yevropa Komissiyasining Tashqi siyosat vositalari xizmati (FPI) direktori Piter Vagner. 

“Ushbu tashabbus iqlim o‘zgarishining madaniy merosga ta’siriga qarshi kurashishdagi sa’y-harakatlarimizni kuchaytirish va Markaziy Osiyodagi faoliyatimizni kengaytirish imkonini beradi. Yevropa Ittifoqi ko‘magida biz mahalliy mutaxassislar bilan birgalikda ijodiy sanoat va an’anaviy hunarmandchilik sohalarini iqlim o‘zgarishiga moslashtirish ustida ishlaymiz,” dedi ALIPH ijrochi direktori Valeri Frelan.

Loyihalar haqida batafsil ma’lumotni faktlar varaqasidan ko‘rishingiz mumkin.

ALIPH haqida

Madaniy merosni himoya qilish bo‘yicha xalqaro alyans (ALIPH) mojarolar, inqirozlar va ulardan keyingi davrlarda madaniy merosni himoya qilishga bag‘ishlangan yetakchi global jamg‘armadir. ALIPH eng murakkab sharoitlarda muzeylar, tarixiy obidalar va nomoddiy merosni himoya qilish yoki tiklash bo‘yicha amaliy choralar ko‘rayotgan mutaxassislarni qo‘llab-quvvatlaydi. Tashkilot mojaro va inqiroz vaqtida tezkor yordam ko‘rsatib, merosning butunlay yo‘qolib ketishining oldini oladi.

2017 yilda Jenevada tashkil etilganidan buyon ALIPH 64 mamlakatda qariyb 600 ta loyihani qo‘llab-quvvatladi. Jamg‘arma o‘z faoliyatini to‘qqiz a’zo davlat (BAA, Saudiya Arabistoni, Quvayt, Marokash, Fransiya, Xitoy, Lyuksemburg, Kipr va O‘zbekiston), uchta xususiy a’zo (Dr. Thomas S. Kaplan, Getty Trust va Fondation Gandur pour l’Art) hamda boshqa donorlar ko‘magida amalga oshiradi. 

Website – LinkedIn – Bluesky – X –  Instagram – Facebook – YouTube