PRINT

Bezbjednija i transparentnija vještačka inteligencija

Abstract illustration of AI with silhouette head full of eyes, symbolizing observation and technolog
© Pexels

 

Od 2. avgusta 2026. godine na snagu su stupila nova pravila o transparentnosti sistema vještačke inteligencije (AI).

Vještačka inteligencija ubrzano napreduje, zbog toga je sve teže razlikovati sadržaj koji je generisala ili izmijenila AI od sadržaja koji su stvorili ljudi i koji je autentičan. To stvara nove rizike od dezinformacija i manipulacije velikih razmjera, prevara, lažnog predstavljanja i obmanjivanja potrošača.

Nove obaveze u pogledu transparentnosti pomoći će ljudima da prepoznaju kada komuniciraju sa sistemom vještačke inteligencije ili kada su izloženi sadržaju koji je generisala AI, kako bi mogli donositi informisane odluke i bolje se zaštititi od dezinformacija i obmane.

Obaveze transparentnosti za pružaoce i korisnike određenih AI sistema

  • Označavanje sadržaja koji je generisala AI: Određeni sadržaj koji je generisala ili izmijenila vještačka inteligencija mora biti jasno i vidljivo označen te sadržati mašinski čitljive oznake. Evropska unija je izradila skup ikonica koje se mogu koristiti u tu svrhu. Ovo se odnosi na:
    • slike, audio i video sadržaje koji prikazuju postojeće osobe, predmete, mjesta, subjekte ili događaje (tzv. deepfake sadržaj)
    • alate za prepoznavanje emocija i biometrijsku kategorizaciju
    • tekstove objavljene radi informisanja javnosti o pitanjima od javnog interesa, kada nije izvršena ljudska provjera niti urednička kontrola.
  • Transparentnost prilikom interakcije sa AI sistemom: Korisnici moraju biti jasno obaviješteni kada ne komuniciraju sa stvarnom osobom, već sa sistemom vještačke inteligencije, kao što su četbot, AI agent ili avatar.

Evropska komisija objavila je smjernice kako bi pružaocima i korisnicima AI sistema pomogla da ispune ove obaveze transparentnosti. Smjernice objašnjavaju kako se može dokazati usklađenost s pravilima, uključujući i kroz pridržavanje kodeksa dobre prakse.

Primjena pravila i sankcije

Za sprovođenje pravila o transparentnosti nadležni su nacionalni organi za nadzor tržišta, Evropska kancelarija za vještačku inteligenciju (za sisteme koji su pod njenim nadzorom) i Evropski nadzornik za zaštitu podataka (kada su institucije EU pružaoci ili korisnici AI sistema). Oni mogu izreći novčane kazne:

  • do 15 miliona eura ili 3% godišnjeg globalnog prometa kompanije
  • do 750.000 eura za institucije, tijela i agencije Evropske unije
  • uz primjenu načela proporcionalnosti za mala i srednja preduzeća (MSP) i mala preduzeća srednje tržišne kapitalizacije (SMC).

Akt o vještačkoj inteligenciji stupio je na snagu 1. avgusta 2024. godine. Njegove odredbe primjenjuju se postepeno, pri čemu različite obaveze stupaju na snagu u različitim rokovima. Ovim aktom uspostavljaju se jedinstveno tržište i usklađena pravila za pouzdanu vještačku inteligenciju u Evropskoj uniji, uz podsticanje inovacija i šire primjene AI tehnologija. Istovremeno, akt se bavi potencijalnim rizicima po zdravlje, bezbjednost i osnovna prava građana, uz zaštitu demokratije i vladavine prava. Osiguravanje njegove efikasne primjene sada predstavlja jedan od ključnih prioriteta Evropske komisije.

Više informacija