Fëmijë migrantë në Shqipëri rriten mes udhëtimeve dhe qendrave të pritjes
“Udhëtojmë me varkë dhe makinë. Udhëtimet zgjasin me vite.” Ndonjëherë pëshpëritur me zë të ulët, ndonjëherë treguar si të ishin një aventurë, por gjithmonë me ngurrim, fëmijët migrantë rrëfejnë udhëtimet nga shtëpitë e tyre në Shqipëri. Mes tensionit të fshehjes së hollësive dhe vështirësisë së të folurit në një gjuhë të huaj, këta udhëtarë, ende të vegjël, përshkruajnë rrugë të gjata drejt ëndrrave të tyre. Ata ecin përpara pa e ditur se kur do të arrijnë në destinacion, duke mbajtur si peshën e pasigurisë ashtu edhe shpresën e brishtë të mbërritjes.
Brenda një muaji, pesë fëmijë migrantë të pashoqëruar kanë hyrë në Shqipëri përmes kufijve të saj. Të ardhur nga zonat e konfliktit apo të larguar në kërkim të mundësive ekonomike, shumë fëmijë migrantë udhëtojnë vetëm ose së bashku me të rinj të tjerë si ata, por pa familjet apo të afërmit e tyre. Disa nuk kishin mbushur ende trembëdhjetë vjeç kur lanë shtëpitë e tyre. Për ta, migrimi nuk është një udhëtim i vetëm, por vite lëvizjeje, duke kaluar kufijtë nga njëri vend në tjetrin. Ata mbajnë me vete vetëm një çantë të vogël, të vjetruar nga ecjet e pafundme, kalimet e deteve dhe transporti i ngjeshur mes njerëzve. Brenda dergjet pluhuri dhe kujtimet, por kurrë garancia e sigurisë.
Në qendrat e regjistrimit dhe të akomodimit të përkohshëm në Kapshticë (Devoll), Gërhot (Gjirokastër) dhe Qafë Botë (Sarandë), nëpërmjet programit “BE për migracionin”, të financuar nga Bashkimi Evropian, janë ofruar furgonë të vegjël për të siguruar transport më të mirë nga pikat kufitare në qendrat e akomodimit afatgjatë. Ndërsa ka një fokus të gjerë – forcimin e sistemeve të azilit dhe migracionit në Shqipëri dhe promovimin e qasjes në shërbime, integrimin dhe përfshirjen afatgjatë për refugjatët, azilkërkuesit dhe migrantët – nisma gjithashtu i kushton rëndësi të veçantë fëmijëve të pashoqëruar.
“Projekti ka mbështetur zhvillimin e planeve të emergjencës për flukset e përziera të migracionit, duke siguruar përgjigje ndaj situatave të ndryshme në përputhje me metodologjinë e BE-së. Në mënyrë specifike për fëmijët, kemi punuar për krijimin e procedurave standarde të operimit për të miturit e pashoqëruar dhe të ndarë, të cilat aktualisht presin miratimin. Këto procedura janë thelbësore për të garantuar mbrojtje dhe ndihmë për grupet e cenueshme. Përveç kësaj, po mbështesim krijimin e një Qendre Kombëtare Pritëse në Tiranë, të dedikuar për fëmijët e pashoqëruar dhe të ndarë”, thotë Alketa Gaxha, Oficere Kombëtare e Koordinimit të Projekteve në IOM.
Ndërkohë që Bashkimi Evropian po mbështet ndërtimin dhe vënien në funksionim të Qendrës Kombëtare të Pritjes në Babrru, fëmijët që mbërrijnë gjatë kësaj periudhe të ndërmjetme, në përputhje me dispozitat e projektit “BE për migracionin”, identifikohen në kufij dhe transportohen me furgonë nën mbikëqyrjen e njësive për mbrojtjen e fëmijëve. Ata më pas drejtohen te 'Nisma Arsis' në Tiranë, një organizatë e specializuar për ofrimin e mbështetjes dhe ndihmës sociale për fëmijët.
Gaxha thekson se ky projekt shënon një ndryshim nga një qasje e orientuar drejt policisë në një kornizë për mbrojtjen e fëmijëve, duke dhënë rezultate të prekshme në forcimin e njësive të mbrojtjes së fëmijëve, ofruesve të shërbimeve, shërbimeve sociale dhe mekanizmave mbështetës për viktimat dhe fëmijët e pashoqëruar. Duke promovuar një përgjigje të integruar dhe të koordinuar, rastet tashmë trajtohen me fokus te mbrojtja dhe fuqizimi. Pavarësisht udhëtimeve të vështira që kalojnë këta fëmijë, siç pasqyrohet në historitë që ndajnë vazhdimisht, projekti garanton që tranzicioni i tyre të pritet me kujdes dhe mbështetje.
Si pjesë e projektit “BE për migracionin”, “Nisma Arsis” zbaton menaxhimin e rasteve duke filluar me regjistrimin dhe sigurimin e nevojave themelore si strehimi, ushqimi, kontrollet mjekësore dhe vlerësimet shëndetësore dhe psikologjike. Të kuptuarit e historive të tyre jo vetëm që ndihmon për vlerësimin më të mirë të gjendjes së tyre mendore dhe fizike, por ndihmon edhe për identifikimin e viktimave të mundshme të trafikimit. Çdo fëmijë i nënshtrohet një procesi marrjeje në pyetje nën mbikëqyrjen e një psikologu dhe një punonjësi social, të cilët vërejnë se shumë prej tyre mbërrijnë në gjendje të rëndë emocionale apo psikologjike. Duke pasur parasysh ekspozimin e tyre ndaj përvojave traumatike, tregohet kujdes i veçantë për të parandaluar ritraumatizimin, duke u shpjeguar qëllimin e qendrës së pritjes dhe duke i garantuar se janë të sigurt, të mbrojtur dhe se të gjitha informacionet që ndajnë mbeten konfidenciale.
“Komunikimi është shpesh i vështirë, veçanërisht kur fëmijët flasin gjuhë të rralla. Kohët e fundit, kemi pritur fëmijë nga Iraku dhe Egjipti, përfshirë një që fliste vetëm gjuhën kurde, duke e bërë ndërveprimin jashtëzakonisht të vështirë. Në fillim, shumica mbërrijnë të hutuar dhe rrëfejnë vështirësitë e udhëtimit - urinë, rraskapitjen dhe privimin. Disa flasin me emocion, duke e parë veten si të rritur që udhëtojnë vetëm, madje duke shprehur edhe një ndjenjë lirie. Shumë prej tyre janë ndarë nga familjet prej vitesh. Në një rast, një fëmijë kishte qenë larg shtëpisë për gjashtë vjet, duke kaluar një apo dy vjet në vende të ndryshme gjatë rrugës”, shpjegojnë punonjësit socialë në “Nisma Arsis”.
Fillimisht ngurrues për të treguar hollësi, me kalimin e kohës ata bëhen më të hapur. Pas disa ditësh apo javësh, ata fillojnë të vizatojnë, të luajnë, të marrin pjesë në aktivitete shoqërore dhe të ndajnë kulturën e tyre, ndonjëherë edhe duke gatuar ushqime tradicionale. Zakonisht nuk qëndrojnë në Shqipëri për më shumë se një muaj, por nëse dëshirojnë të qëndrojnë, “BE për migracionin” ofron programe të tjera që mbështesin integrimin e tyre. Përmes komponentëve të tij të ndryshëm, projekti “BE për migracionin” synon të ofrojë ngushëllim dhe mbështetje për fëmijët migrantë që rriten duke udhëtuar të vetëm.
Informacion i përgjithshëm
Projekti “BE për migracionin” financohet nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet nga UNHCR-ja, Agjencia e OKB-së për Refugjatët, IOM dhe Organizata Ndërkombëtare për Migracionin, në partneritet të ngushtë me Qeverinë e Shqipërisë. Projekti synon të forcojë sistemet e azilit dhe migracionit të Shqipërisë në përputhje me standardet e BE-së dhe ato ndërkombëtare, duke mbështetur procesin e integrimit të vendit në BE. Nisma përqendrohet te përmirësimi i menaxhimit të kufijve bazuar në nevojat për mbrojtje, forcimi i kapaciteteve institucionale, si dhe sigurimi i mbrojtjes dhe shërbimeve të përmirësuara për azilkërkuesit, refugjatët dhe migrantët. Ai gjithashtu promovon qasje në mundësi sociale dhe ekonomike, duke mbështetur përfshirjen afatgjatë dhe kohezionin e komunitetit.