Nga margjinalizimi te mundësitë: Gratë rome ndërtojnë të ardhmen në Berat
Në moshën 18 vjeçe, Kristina Kanani hyri në mjediset e “Crystal Team”, një sipërmarrje sociale në Berat, e specializuar për pastrim profesional. Për gruan e re nga një familje rome me shtatë anëtarë, me një baba të sëmurë dhe gjyshër të moshuar, sigurimi i të ardhurave nuk ishte zgjedhje, por domosdoshmëri.
Sot, Kristina flet me besim për punën dhe të ardhmen e saj. “Kjo punë më ndihmon të mbaj familjen dhe të kursej në mënyrë që një ditë të mund të filloj studimet në Tiranë”, thotë ajo, duke buzëqeshur teksa hekuros perdet. “Është një punë e qëndrueshme, e cila më ka ndihmuar të shoh të ardhmen. Duke punuar këtu, shqyrtoja dokumente dhe shkresa dhe kuptova se kjo gjë më pëlqen. Dua të menaxhoj biznese, të kujdesem për aspekte të ndryshme dhe të merrem me institucionet. Kështu e kuptova se cila duhet të jetë e ardhmja ime.”
Punëdhënësi i Kristinës, “Crystal Team”, mbështetet nga Fondi i Sfidave në kuadër të projektit “BE për Inovacionin”, i cili promovon pavarësinë ekonomike mes komuniteteve të margjinalizuara, veçanërisht grave nga zonat e izoluara rome. Për Kristinën, mundësia ka qenë transformuese, pasi pavarësia nuk ka të bëjë vetëm me të ardhurat, por edhe me dinjitetin dhe drejtimin. Ajo është investuar plotësisht në punë, duke e parë atë vetëm si hapin e parë në udhëtimin e vet.
Duke qenë se di anglisht dhe italisht — gjuhë që i ka mësuar vetë përmes filmave — Kristina ëndërron të marrë një diplomë universitare. E lindur dhe e rritur në një familje rome, ajo mezi e flet gjuhën rome. Me një pasion të fortë për gjuhët dhe letërsinë, Kristina ndihet thellësisht e lidhur me kulturën shqiptare. “Ne jetojmë dhe festojmë si shqiptarët. Ajo çka admiroj më shumë nga rrënjët e mia është lidhja e fortë familjare. Dhe po, dasmat tona janë gjithë ngjyra, plot me flori”, thotë ajo me krenari.
Megjithatë, ajo di një fjalë të rëndësishme nga gjuha amtare: Baxtalo — një fjalë që përdoret për të uruar fat dhe për të shprehur gëzim në këtë komunitet. Ndërsa Dita Ndërkombëtare e Romëve shërben si një kujtesë për vlerat e barazisë, të drejtave të njeriut, integrimit dhe respektit për diversitetin kulturor, fytyra si ajo e Kristinës na kujtojnë pasurinë që fitojmë përmes diversitetit. Vendosmëria e saj për të mbështetur familjen, për të vazhduar arsimin dhe për të ndërtuar një të ardhme në administrimin e biznesit mishëron qëndrueshmërinë dhe shpresën e reflektuar në himnin rom.
Ashtu si muzika, vallëzimi, gjuha dhe traditat pasurojnë mozaikun kulturor evropian, historia e Kristinës pasuron narrativën e fuqizimit: kapërcimi i përjashtimit social, gjetja e pavarësisë përmes punës dhe përfytyrimi i një të ardhmeje dinjitoze.
Historia e saj është një histori qëndrueshmërie dhe aspirate: një grua e re që filloi nga nevoja, gjeti pavarësinë dhe tani shikon drejt një të ardhmeje ku mund të drejtojë biznese dhe të formësojë udhën e saj. Pikërisht këtë synojnë të arrijnë politikat e BE-së - krijimin e mundësive për grupe të ndryshme shoqërore në mënyrë që të gjithë të mund të zgjedhin rrugën, pasionet dhe qëllimin e tyre, pavarësisht rrethanave. Mbështetja e modeleve të biznesit me përgjegjësi sociale si “Crystal Team” kontribuon në rritjen ekonomike vendore dhe fuqizimin e grave.
“”Crystal Team” u krijua për të fuqizuar gratë nga komunitetet rome dhe egjiptiane, duke u ofruar atyre mundësi të rëndësishme punësimi. Përmes punës së tyre, këto gra mund të fitojnë të ardhura dhe të arrijnë pavarësi financiare. Sipërmarrja është veçanërisht e përshtatshme për nevojat e tyre, pasi shumë prej tyre nuk kanë pasur mundësinë të ndjekin arsimin formal apo të diplomohen. Disa nga punonjëset kanë qenë prej kohësh pjesë e komunitetit vendor, ndërsa të tjera janë kthyer së fundmi pas periudhave të emigrimit”, shpjegon Mimoza Bujaraj nga sipërmarrja sociale.
Ndonjëherë, ky biznes social ka shërbyer edhe si një urë lidhëse mes grave dhe punëdhënësve. Dy vjet më parë, disa gra të tjera u punësuan në ndërmarrje. Me kalimin e kohës, shumë prej tyre kaluan në mundësi të reja, duke siguruar vende pune me paga dhe kushte pune më të mira. Ato ia atribuojnë aftësitë që zhvilluan sipërmarrjes “Crystal Team”, si dhe kontakteve profesionale që krijuan atje, të cilat i ndihmuan të ndërmarrin hapat e tjerë përpara.
Për Egla Kamberin, një grua tjetër rome që punon me “Crystal Team”, puna do të thotë të jetë në gjendje të kujdeset për katër fëmijët e saj. “U ktheva nga emigracioni pas 15 vitesh. Ishte e vështirë, por më duhej të punoja”, shpjegon ajo. Vajza e saj më e vogël është vetëm tre vjeçe, ndërsa të tjerët janë tashmë në shkollë. “Dua një të ardhme të ndryshme për to, një të ardhme që nuk është si e imja. Për ta arritur këtë, duhet të krijoj kushtet e duhura në mënyrë që ata t’ia dalin”.
Si nënë, Egla përfytyron një të ardhme ku fëmijët e saj kanë lirinë për të bërë zgjedhje, për të marrë vendime dhe për të përparuar vërtet.
Flamuri rom — blu dhe jeshil me një rrotë të kuqe — simbolizon një lidhje të thellë me natyrën dhe një udhëtim të gjatë historik. Këto festime na kujtojnë të ndërtojmë shoqëri gjithëpërfshirëse, ku të gjithë mund të jetojnë me dinjitet dhe të kontribuojnë për një të ardhme të përbashkët.
Informacion i përgjithshëm
“BE për Inovacionin” është një program i dedikuar përmirësimit të ekosistemit të inovacionit në Shqipëri, duke promovuar bashkëpunimin midis botës akademike, industrisë, qeverisë dhe shoqërisë civile. I financuar nga Bashkimi Evropian, me mbështetje shtesë nga Ministria Federale Gjermane për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (BMZ) dhe Agjencia Suedeze për Bashkëpunim Ndërkombëtar për Zhvillim (Sida), programi është strukturuar rreth katër rezultateve kryesore: përmirësimi i politikave të inovacionit dhe qeverisjes; mbështetja e sipërmarrjeve të reja dhe bizneseve përmes asistencës financiare dhe teknike; integrimi i sipërmarrjes në arsim; dhe forcimi i lidhjeve mes botës akademike, industrisë dhe institucioneve publike.
Projekti përqendrohet tek arsimi, duke promovuar sipërmarrjen si një aftësi thelbësore dhe duke e integruar atë në kurrikulat universitare. Kjo arrihet përmes pilotimit të projekteve të gjelbra dhe qarkulluese, organizimit të aktiviteteve ndërgjegjësuese dhe zhvillimit të programeve të synuara për aftësitë. Duke nxitur një mendësi sipërmarrëse te të rinjtë, programi synon ta pajisë brezin e ardhshëm me mjetet e nevojshme për të nxitur rritje të qëndrueshme ekonomike në Shqipëri.