Një udhëtim në kulturën dhe traditën e Tropojës, rigjallërimi i trashëgimisë në muze
Me një sipërfaqe prej 1.300 metrash katrorë, tetë pavijonet e Muzeut Historik të Tropojës paraqesin historinë dhe traditat e pasura të rajonit përmes objekteve arkeologjike që tejkalojnë epokën tonë. Vetë muzeu është vendosur në një ndërtesë të frymëzuar nga kullat e Grykës së Dragobisë dhe shtëpia e heroit kombëtar Mic Sokoli në Bujan, duke theksuar karakterin mbrojtës të kullave të malësisë dhe duke tërhequr vëmendjen te rëndësia e tyre kulturore e qëndrueshme.
Në kostumet tradicionale popullore të ekspozuara në muze mund të gjendet një larmi e gjerë stilesh, ngjyrash dhe motivesh. Koleksioni përfshin veshje tradicionale për burra, të dallueshme nga qeleshja e bardhë gjysmësferike, pantallonat e leshta, jelekët apo xhaketat, si dhe rripi i leshtë i endur (shoka). Veshjet e grave paraqesin një larmi edhe më të madhe, duke përfshirë xhubletën, që vishet nga vajzat, nuset dhe gratë dhe që tashmë është regjistruar në Listën Përfaqësuese të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të Njerëzimit të UNESCO-s. Veshjet e tjera tradicionale përfshijnë fustanin e ngushtë, fustanin e gjerë me fund me mbështjellje, kostumin e vajzave të reja, si dhe veshjen me shami koke dhe shall për supet.
EU Delegation to Albania
Të gjitha këto veshje mbeten një shprehje jetësore e identitetit vendor, duke mishëruar trashëgiminë e pasur kulturore të zonës dhe duke demonstruar vazhdimësi ndër breza. Një djep, një oxhak dhe një dhomë miqsh të rikrijuara brenda muzeut u mundësojnë vizitorëve të imagjinojnë shtëpitë tradicionale të rajonit dhe të vlerësojnë mikpritjen që i ka karakterizuar prej kohësh banorët e tij.
Sot, muzeu shkon përtej imagjinatës duke përdorur teknologjinë moderne për t'i dhënë jetë rajonit dhe thesareve të tij. Midis viteve 2023 dhe 2025, në kuadër të projektit të financuar nga BE-ja “Realiteti i ri i vendeve të trashëgimisë”, Muzeu Historik i Tropojës iu nënshtrua rehabilitimit, duke filluar me rindërtimin e çatisë së tij, e cila tani mbron si ndërtesën ashtu edhe koleksionet e saj nga shiu dhe lagështia.
Muzeu është rigjallëruar me sinjalistikë të re vertikale, panele interpretuese dhe një sallë ekspozite digjitale, e cila paraqet aplikacione të realitetit të shtuar. Këto përmirësime forcojnë rolin e tij për edukimin e brezave të ardhshëm rreth historisë, kulturës dhe traditave të Tropojës.
“Salla digjitale, e pajisur me katër palë syze VR, paraqet dhomën tradicionale të miqve ose odën, përmes një përvoje katërdimensionale gjithëpërfshirëse. Zakonisht, dhoma e miqve përfshinte të zotin e shtëpisë, gruan e tij, djalin e tyre dhe mikun, duke mishëruar mikpritjen e rajonit. Gruaja sillte ushqim te dera, të cilin djali e vendoste pastaj para mikut – një ritual që pasqyron vlera të rrënjosura thellë të respektit dhe bujarisë”, shpjegon stafi i muzeut.
Ndërhyrjet e projektit kanë përmirësuar qasjen, kanë pasuruar prezantimin e përmbajtjes historike dhe kulturore, si dhe kanë futur mjete moderne interpretimi, duke përforcuar rolin e muzeut si një destinacion kyç kulturor dhe turistik. Përgjatë itinerareve kulturorë të rigjallëruar, të paktën njëzet tabela vertikale ofrojnë tashmë kontekst historik dhe udhëzime, ndërsa hartat digjitale u mundësojnë vizitorëve të lundrojnë në shtigjet e trashëgimisë dhe të eksplorojnë monumentet vendore me lehtësi.
Jashtë muzeut, një tabelë e madhe informacioni ofron një kod QR që, kur skanohet, të çon nëpër një vizitë virtuale në Tropojë, duke shfaqur vendet më të njohura natyrore të zonës. Përmes aplikacionit Tropoja VR Tour, vizitorët mund të eksplorojnë virtualisht thesare të tilla si kullat tradicionale, Shpellën e Dragobisë dhe peizazhin malor përreth, me majat e tij të mbuluara me borë, pyjet e dendura, burimet akullnajore dhe lumenjtë kristalorë, përfshirë Luginën e famshme të Valbonës. Përmes realitetit virtual, këto mrekulli natyrore mund të barten simbolikisht, duke u mundësuar vizitorëve të mbajnë lidhje me bukurinë e Tropojës kudo që të shkojnë.
EU Delegation to Albania
Me gjithë sulmin që shkatërroi më shumë se 90 për qind të pasurive të tij në vitin 1997, muzeu dokumenton 5.000 vjet histori në Malësinë e Gjakovës, nga epoka neolitike deri në ditët e sotme. Koleksionet e tij ilustrojnë luftën e gjatë të rajonit për liri, që nga kryengritjet e epokës osmane dhe Lidhja Shqiptare e Prizrenit deri te revoltat e viteve 1909-1912, pavarësia dhe Lufta e Dytë Botërore.
Ndërhyrjet e ndërmarra përmes këtij projekti përfaqësojnë një investim jetësor për ruajtjen dhe rigjallërimin e trashëgimisë kulturore të Tropojës. Duke përmirësuar qasjen, duke pasuruar prezantimin e përmbajtjes historike dhe kulturore, si dhe duke integruar mjetet moderne të interpretimit, muzeu është transformuar në një qendër dinamike për nxënie dhe turizëm. Këto masa jo vetëm që ruajnë kujtesën kolektive të rajonit, por garantojnë gjithashtu që brezat e ardhshëm të mund të angazhohen me historinë dhe traditat e tij në mënyra kuptimplote. Në këtë mënyrë, projekti forcon rolin e muzeut si një gur themeli i identitetit kulturor dhe nxitës i zhvillimit të qëndrueshëm rajonal.
Informacion i përgjithshëm
Projekti "Realiteti i ri i vendeve të trashëgimisë", i financuar nga Bashkimi Evropian përmes "Programit IPA Cbc Mali i Zi-Shqipëri 2014-2020", synonte të përmirësonte sektorin e turizmit dhe të forconte rritjen e vlerës së trashëgimisë kulturore në rajonin ndërkufitar mes Malit të Zi dhe Shqipërisë. Nisma përqendrohet te rigjallërimi i vendeve të rëndësishme të trashëgimisë kulturore dhe përmirësimi i interpretimit të tyre përmes mjeteve inovative digjitale, produkteve turistike dhe bashkëpunimit ndërkufitar. Objektivi i përgjithshëm i projektit është të kontribuojë për zhvillimin e turizmit, kulturës dhe trashëgimisë në rajonin ndërkufitar të Malit të Zi dhe Shqipërisë. Objektivi specifik është përmirësimi i vizibilitetit, qasjes dhe promovimit të trashëgimisë kulturore në Tivar dhe Tropojë përmes mjeteve moderne të prezantimit të turizmit, duke përfshirë realitetin e shtuar, hartëzimin digjital dhe infrastrukturën interpretuese.