Turizmi i shpellave: eksplorimi i miliona viteve histori në Vlorë
Rruga nga Vlora për në fshatin Velçë gjarpëron mes gjelbërimit të harlisur, duke zbuluar, kthesë pas kthese, vargmale, fusha, bagëti që kullosin dhe oborre shtëpish plot lule. Në krye të fshatit ndodhet një nga shpellat më të mëdha të zonës, e njohur si Shpella Kala. Banorët tregojnë me krenari se ajo është e lashtë, duke vënë në dukje se, para luftës, arkeologu italian Luigi Cardini zbuloi vegla prehistorike prej guri dhe kocke në brendësi të saj.
Të dashur dhe mikpritës, ata theksojnë se zona është e pasur me shpella me madhësi dhe forma të ndryshme. Shumë prej tyre besojnë se dy shpellat kryesore, Kalaja dhe Maçi, janë të ndërlidhura, megjithëse kalimi midis tyre ende nuk është zbuluar. Megjithatë, hyrja kërkon praninë e një speleologu, jo vetëm për të garantuar sigurinë, por edhe për të identifikuar kalimet që mund të çojnë drejt njërës prej daljeve të shpellës. Shtegu nis me një ngjitje të pjerrët dhe që nga hyrja mund të shihet në largësi fshati, çka ofron një panoramë marramendëse.
EU Delegation to Albania
Ndërsa temperatura jashtë shkon mbi 36 gradë, përtej hyrjes, klima ndryshon plotësisht. Shpella eksplorohet kryesisht më këmbë, por në disa pasazhe të ngushta vizitorët duhet të zvarriten, duke i shtuar një ndjesi aventure udhëtimit. Brenda ajri është i freskët dhe i lagësht, dhe përveç pikave të vazhdueshme të ujit që bien nga tavani, asgjë nuk jehon nëpër labirintet e saj. Ndriçimi elektrik është thelbësor, pasi errësira natyrore është absolute, duke mbështjellë gjithçka sapo largohesh nga hyrja. Në disa zona, për shkak të sipërfaqeve të lëmuara shkëmbore, vizitorët mund të rrëshqasin nëpër shpate të vogla. Për shkak të shkëmbinjve dhe lakuriqëve të natës, janë të domosdoshme veshjet e përshtatshme që mbrojnë trupin dhe kokën, si dhe këpucët e forta. Ndërsa rrezja e një drite elektrike ndizet, shkëmbinj të shndritshëm dhe formacione të llojeve të ndryshme shfaqen nga errësira, duke i mahnitur vizitorët.
“Në shpella, gjejmë stalaktite që varen nga çatia dhe stalagmite që ngrihen nga dyshemeja. Gjatë miliona viteve, këto formacione mund të rriten drejt njëra-tjetrës derisa përfundimisht takohen, duke formuar një kolonë. Një stalaktit rritet ndërsa uji pikon nga tavani, duke depozituar minerale. Nëse do të preknim qoftë edhe një pikë të vetme uji në majë të tij, mund të ndërprisnim një proces që ka zgjatur vite të panumërta. Mesatarisht, duhen rreth 100 vjet që një stalaktit apo stalagmit të rritet vetëm 1 centimetër. Ato janë jashtëzakonisht delikate, prandaj vizitorët nuk duhet t'i prekin kurrë kur hyjnë në shpella”, shpjegon Ornold Bazaj duke treguar një pikë uji që varet nga çatia e Shpellës së Kalasë në Velçë, 36 kilometra larg Vlorës.
EU Delegation to Albania
Pas vitesh pune si udhërrëfyes, Bazaj donte t’i zgjeronte aktivitetet e tij eksploruese, ndaj iu drejtua një burimi të ri adrenaline: eksplorimit të shpellave, kryesisht në Vlorë, ku ndodhen dhjetëra të tilla. Meqenëse ky është ende një pasion në zhvillim e sipër, ai shkoi në Itali për trajnim dhe më pas u kthye për të themeluar “Speleotours”, një nismë që garanton eksplorim të sigurt përmes një grupi profesional me fokus te shijimi i përvojës.
“Ato që na nevojiteshin ishin veshje dhe pajisje, pasi shpellat kanë nivele të ndryshme ngjitjeje dhe zbritjeje, hyrje të ndryshme, si dhe shtigje të ndryshme për ecje. Me mbështetjen e Challenge Fund, tani kemi pajisje për dhjetë persona. Çdo komplet përfshin kaska të specializuara për shpella, të pajisura me drita, si dhe veshje dhe rripa sigurimi të projektuar për zbritje dhe ngjitje me ndihmën e litarit. Megjithatë, kjo shpellë është e arritshme vetëm më këmbë”, shpjegon ai.
Objektivi më i gjerë i Bazajt është zhvillimi i paketave turistike që përfshijnë që nga shpellat më të thjeshta, të përshtatshme për gjithë vizitorët, deri te shpellat vertikale më të vështira që kërkojnë aftësi teknike dhe pajisje të specializuara. “Nisma nis pranë Vlorës, me qëllim zgjerimin në zona të tjera që kanë potencial dhe paraqesin shpella me madhësi dhe forma të ndryshme”, thotë ai.
Challenge Fund, në kuadër të projektit “BE për Inovacionin”, ka mbështetur disa nisma që synojnë përmirësimin dhe diversifikimin e mundësive për sipërmarrjet e reja shqiptare. “Speleotours” u mbështet me qëllim prezantimin e sistemeve të shpellave të fshehura të Shqipërisë, si një përvojë e re e turizmit të qëndrueshëm, duke garantuar shëtitje të sigurta në shpella për vizitorët.
EU Delegation to Albania
Bazaj vëren se shpellat janë të rëndësishme jo vetëm për turizmin, por edhe nga perspektiva shkencore, pasi shërbejnë si laboratorë të ruajtjes së natyrës. “Ato ruajnë prova të klimës së Tokës miliona vjet më parë, zbulojnë bimësinë e së kaluarës dhe dokumentojnë transformimet gjeologjike, duke ofruar njohuri mbi historinë e planetit që nuk mund të mësohen askund tjetër”, thotë ai.
Sipas tij, prania e lakuriqëve të natës tregon një habitat të shëndetshëm, pasi Shqipëria është strehë e 32 llojeve të lakuriqëve të natës, një dëshmi e mjedisit të saj të pastër. “Ndryshe nga sa besohet gjerësisht, lakuriqët e natës luajnë një rol jetësor në ekosistemet dhe mbijetesën njerëzore: pa lakuriqët e natës dhe zogjtë, popullatat e mushkonjave do të rriteshin ndjeshëm, duke krijuar sfida serioze”, shpjegon ai.
Brenda shpellës, ai vë në dukje formacione të ndryshme dhe shkëlqimin e tyre, të shkaktuar nga mineralet, kryesisht kalciti, të cilat kristalizohen ndërsa uji pikon nëpër gur gëlqeror. Këto kristale reflektojnë dritën, duke u dhënë stalaktiteve dhe stalagmiteve pamjen e tyre të shkëlqyeshme. Ndonjëherë, sasi të vogla elementësh të tjerë shtojnë ngjyrë ose, madje, i bëjnë ato të shkëlqejnë nën një dritë të veçantë.
EU Delegation to Albania
“Shpellat janë të rëndësishme edhe për të studiuar se si lëvizin ujërat nëntokësore. Këtu shohim se uji, pasi pikon nëpër stalaktite të vogla, vazhdon poshtë në formë ujëvarash të vogla. Ai përhapet nëpër shkëmbinj, duke mbajtur mbetje gëlqerore dhe gradualisht formon pellgje të vogla. I gjithë ky peizazh është formuar nga lëvizja e ujit”, vëren ai, duke treguar formacione që u ngjajnë liqeneve të vogla.
Me pajisjet e reja, mund të vizitohen edhe shpellat vertikale, si ajo që të çon në një liqen termik nëntokësor pranë Leskovikut apo Shpella e Squfurit, strehë e një kolonie të madhe merimangash, të cilat bënë bujë dhe e sollën turizmin e shpellave në qendër të vëmendjes.
Informacion plotësues
“BE për Inovacionin” ka luajtur një rol të rëndësishëm për nxitjen e bashkëpunimit dhe angazhimit brenda ekosistemit të sipërmarrjeve të reja dhe inovacionit në Shqipëri, si dhe për rritjen e vizibilitetit të tij, duke mbështetur mbi 100 aktivitete të ekosistemit gjatë periudhës së zbatimit.
Bashkimi Evropian, Gjermania dhe Suedia po punojnë për të krijuar vende pune me paga të larta në Shqipëri duke zhvilluar ekonominë e inovacionit. Përmes Fondit të Sfidave, “BE për Inovacionin” ka krijuar një strukturë financimi konkurruese që përdoret si mjet për trajtimin e çështjes së qasjes në financa për kompanitë inovative në të gjitha fazat e zhvillimit: ideja, validimi, rritja dhe zgjerimi.
Vizioni i Challenge Fund është të nxisë një ekosistem të gjallë inovacioni duke ofruar fonde për kompanitë më premtuese, duke i ndihmuar të zgjerojnë bizneset e tyre inovative, ndërkohë që kërkojnë zgjidhje inovative që shfrytëzojnë njohuritë e Shqipërisë dhe krijojnë përmirësim dhe vlerë duke futur ide, metoda apo produkte të reja.