AB tarafından yürütülen bir çalışma, Avrupa ile Orta Asya arasındaki ticaret yollarını Kafkaslar üzerinden yeniden inşa etmek için gereken yatırım ihtiyaçlarını belirliyor

Avrupa Komisyonu, mevcut ivmenin sahaya yansımasını sağlamak amacıyla, koridor boyunca ulaştırma, ticaret, enerji ve dijital bağlantıların güçlendirilmesi için nerelere yatırım yapılması gerektiğini gösteren, AB tarafından finanse edilen bir meta-çalışmayı (bugün) kamuoyuyla paylaştı.

Çalışma, altyapının eksik olduğu, eskidiği ya da mevcut ticaret hacmini karşılamakta yetersiz kaldığı bölgelere dikkat çekiyor. Bu bulgular, AB’nin Güney Kafkasya üzerinden Orta Asya’ya uzanan ticaret yollarını yeniden kurma hedefi doğrultusunda yatırım önceliklerinin belirlenmesi için sağlam bir zemin oluşturuyor. Sunulan pratik yatırım rehberi, kamu ve özel sektöre, modern ve güvenilir bir altyapı için kaynaklarını en yüksek katma değeri yaratacak şekilde nereye yönlendirmeleri gerektiği konusunda yol göstericilik yapıyor. 

Konuyla ilgili olarak yaptığı açıklamada Avrupa Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos şunları söyledi: “Güney Kafkasya ve Türkiye üzerinden Avrupa ile Asya’yı bağlayan ticaret güzergâhlarında kargo trafiği hızla artmaktadır. Ancak mevcut altyapının önemli bir bölümü eski ve güncelliğini yitirmiş durumda; bu nedenle yatırıma acil bir ihtiyaç var. Bu yatırımların yapılabilmesi, hükümetler ve iş dünyasının kaynakların nerede karşılık bulacağını net biçimde görmesine bağlı. Bugün yayımladığımız çalışma demiryolları, limanlar, sınır prosedürleri ile enerji ve dijital bağlantılarda yapılacak iyileştirmelerin en yüksek etkiyi nerede yaratacağını ortaya koyuyor.”

Odak Alanları: Ulaştırma, Ticaret, Enerji ve Dijital Bağlantılar

Bu meta-çalışma ulaştırma ve ticaret, enerji ve dijital bağlantılar olmak üzere üç ana sütun etrafında şekilleniyor.

Ulaştırma ve Ticaret

Çalışma, Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru’nun Asya’ya yönelik güvenilir bir alternatif ticaret güzergâhı olarak stratejik önemine dikkat çekiyor. Malların daha hızlı taşınabilmesi için sınırlarda uygulanan kuralların daha sade ve uyumlu hale getirilmesi öneriliyor. Yatırım ihtiyacının sadece kamu bütçeleriyle karşılanamayacak kadar yüksek olması nedeniyle, koridor boyunca altyapının yenilenmesinde kamu-özel sektör ortaklıklarının önemi vurgulanıyor. Çalışmada ayrıca, Avrupa’nın ulaştırma ağını çeşitlendirme ve güçlendirme çabalarında Ukrayna ve Moldova’nın artan rolüne işaret ediliyor.

Enerji
Çalışma, enerji bağlantılarının çeşitlendirilmesi, güvenilir elektrik bağlantılarının sağlanması ve karbonsuzlaşma hedeflerinin desteklenmesi açısından yeni fırsatları tespit ediyor. Değişen jeopolitik koşullar karşısında enerji güvenliğini güçlendirmek için modern ve güçlü şebekeler ile yenilenebilir enerji kullanımının yaygınlaştırılmasının öneminin altı çizilerek, büyük ölçekli ve güvenilir altyapı projelerinin hayata geçirilmesinde deneyimli özel sektör ortaklarıyla iş birliği teşvik ediliyor.

Dijital
Dijital bölümde, güvenli veri yollarının giderek artan stratejik değeri öne çıkıyor. Alternatif fiber optik koridorların oluşturulması, ulaştırma ve enerji projeleriyle eş zamanlı fiber hatların döşenmesi ve yeni internet değişim noktalarının kurulması çağrısında bulunuluyor. Karasal ağların yetersiz kaldığı bölgelerde, sistemin dayanıklılığını artıran tamamlayıcı bir araç olarak uydu bağlantıları öneriliyor. Güvenilir teknoloji ortaklarıyla çalışma, siber güvenliğin güçlendirilmesi, Avrupa ve uluslararası standartlarla uyum ile yapay zekâ ve yerel girişimler gibi gelişen teknolojilerin desteklenmesi özellikle vurgulanıyor.

Arka Plan

AB’nin Küresel Geçit (Global Gateway) stratejisi kapsamında yürütülen Bölgeler Arası Bağlantısallık Gündemi (Cross Regional Connectivity Agenda), stratejik yatırımları ve düzenlemeleri koordine ederek Türkiye ve Güney Kafkasya üzerinden Avrupa Birliği ile Orta Asya arasındaki bağlantıları güçlendirmeyi hedefliyor. Amaç; dayanıklı ve verimli ulaştırma, enerji ve dijital ağlar aracılığıyla ticareti ve sosyo-ekonomik kalkınmayı desteklemek.

Bağlantısallık Gündemi, 20 Ekim 2025’te Lüksemburg’da düzenlenen Bölgeler Arası Güvenlik ve Bağlantısallık Konulu Bakanlar Toplantısı ile hayata geçirilmiş; 27 Kasım 2025’te Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te gerçekleştirilen Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru ve Bağlantısallık Yatırımcıları Forumu ile daha ileri bir boyuta taşınmıştır. Bu süreçte her iki toplantının katılımcıları, ortak çıkar alanlarında işbirliğini derinleştirmenin, karşılıklı dayanıklılığı artırmanın ve birbirine daha entegre, güvenli ve müreffeh bölgeler inşa etmenin önemini teyit etmiş; Trans-Hazar Koridoru’nun artık sadece “arzu edilen” bir seçenek olmaktan çıkarak, Kuzey Koridoru’nda meydana gelen jeopolitik gelişmeler ve hassasiyetler ışığında “stratejik bir gereklilik” haline geldiği konusunda görüş birliğine varmıştır.

EU4Digital girişimi Avrupa Birliği’nin, Doğu Ortaklığı ülkelerinde dijital dönüşümü ve dijital pazarların uyumlaştırılmasını amaçlayan temel bölgesel programıdır. Program, AB standartlarına uygun olarak bir arada çalışabilirliği (interoperability), sınır ötesi veri alışverişini ve düzenleyici uyumlaştırmayı desteklemeyi amaçlamaktadır.

* Avrupa Birliği Konseyi’nin Gürcistan’daki siyasi gelişmelere ilişkin Ekim ve Aralık 2024 tarihli kararlarının ardından Avrupa Komisyonu doğrudan Gürcü makamlarının faydalandığı ikili mali yardımları askıya almıştır; bölgesel bağlantısallık projeleri ise vaka bazında değerlendirilmeye devam etmektedir.