Barazi në ligj, dinjitet në jetë - Opinion i përbashkët nga Delegacioni i Bashkimit Evropian në Shqipëri dhe Kombet e Bashkuara në Shqipëri
Në Ditën Ndërkombëtare Kundër Homofobisë, Bifobisë dhe Transfobisë, Kombet e Bashkuara në Shqipëri dhe Bashkimi Evropian riafirmojnë përkushtimin e tyre të fortë për të mbështetur gëzimin e plotë dhe të barabartë të të gjitha të drejtave të njeriut nga personat LGBTIQ+.
Tema e këtij viti, “Në Zemër të Demokracisë”, na kujton se të drejtat e personave LGBTIQ+ nuk janë një çështje dytësore. Ato janë thelbësore për dinjitetin, barazinë, lirinë dhe pjesëmarrjen. Siç ka theksuar Komisioneri i Lartë i OKB-së për të Drejtat e Njeriut, Volker Türk, ne duhet të qëndrojmë së bashku dhe ta vlerësojmë lirinë për të jetuar dhe për të dashur lirshëm [i]. Ky mesazh jehon gjithashtu përkushtimin e BE-së, të riafirmuar nga Përfaqësuesja e Lartë/Nënkryetarja Kaja Kallas, për barazi, dinjitet njerëzor dhe mbrojtjen e të drejtave të personave LGBTIQ+.
Më 23 maj, Shqipëria do të zhvillojë Paradën e saj të 13-të të Krenarisë+. Trembëdhjetë vite Krenarie kanë shënuar një ndryshim të dukshëm në shoqërinë shqiptare. Krenaria ka ndihmuar në hapjen e hapësirës publike për biseda mbi barazinë, dinjitetin dhe përfshirjen, si dhe ka sjellë në pah zërat e personave LGBTIQ+, familjeve të tyre, aleatëve, shoqërisë civile, institucioneve të pavarura dhe aktorëve publikë.
Shqipëria ka bërë përparime të rëndësishme përmes kuadrit të saj ligjor dhe politik për barazinë dhe mosdiskriminimin. Ky kuadër tani duhet të zbatohet siç duhet, në mënyrë që personat LGBTIQ+ të mund të gëzojnë plotësisht të drejtat e tyre. Stigmatizimi, gjuha e urrejtjes, bullizmi, dhuna dhe refuzimi familjar duhet të mbeten në të kaluarën. Pengesat për drejtësinë, arsimin, shëndetësinë, punësimin dhe shërbimet sociale duhet të eliminohen. Barazia në ligj duhet të shndërrohet në dinjitet në jetë.
Kombet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian bashkojnë zërat në një mesazh të përbashkët. Ne e bëjmë këtë nga mandate të ndryshme, por me një përkushtim të përbashkët ndaj të drejtave të njeriut, demokracisë, shtetit të së drejtës dhe qëllimit të Shqipërisë për një të ardhme evropiane.
Për Kombet e Bashkuara, ky përkushtim është i bazuar në Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut, kuadrin ndërkombëtar të të drejtave të njeriut dhe premtimin e Agjendës 2030 për të mos lënë askënd pas. Përmes iniciativave si UN Free & Equal, OKB vazhdon të mbështesë advokimin, ndërgjegjësimin publik dhe mbrojtjen nga dhuna dhe diskriminimi.
Për Bashkimin Evropian, barazia dhe mosdiskriminimi janë vlera thelbësore të mishëruara në Kartën e të Drejtave Themelore të BE-së\[ii]. Në kontekstin e procesit të anëtarësimit të Shqipërisë në BE, ato bëjnë pjesë në grupin e kapitujve themelorë, që do të thotë se bisedimet për këto tema hapen të parat dhe mbyllen të fundit. Shqipëria duhet të dëshmojë përparim, zbatim dhe rezultate konkrete në këto fusha përpara mbylljes së negociatave të anëtarësimit.
Bashkimi Evropian ka mbështetur vazhdimisht përpjekjet e Shqipërisë për të luftuar diskriminimin, veçanërisht përmes mbështetjes së institucioneve mbikëqyrëse dhe organeve të barazisë si Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi dhe Avokati i Popullit. Ai gjithashtu ka qëndruar krah organizatave të shoqërisë civile dhe strehëzave që mbeten të domosdoshme për ofrimin e mbështetjes emergjente për personat LGBTIQ+ në rrezik, si dhe aktivistëve të të drejtave të njeriut, advokimi i të cilëve ka qenë thelbësor në avancimin e reformave dhe nxjerrjen në pah të padrejtësive.
Personat LGBTIQ+ shpesh janë objekt i dhunës dhe gjuhës së urrejtjes, si në hapësirën online ashtu edhe offline. Kjo ndodh në mbarë kontinentet, nga politikanë, aktorë shtetërorë dhe joshtetërorë, si dhe të tjerë. Për ta luftuar këtë, vetëm në vitin 2024, mekanizmi i BE-së ProtectDefenders mbështeti mbi 10,000 mbrojtës të të drejtave të njeriut (si individë ashtu edhe organizata), 21% e të cilëve ishin LGBTIQ+. Që nga krijimi në vitin 2015, mekanizmi ka mbështetur mbi 95,000 mbrojtës të të drejtave të njeriut në total.
Së bashku, dy institucionet tona përdorin kuadro plotësuese: të drejtat universale të njeriut dhe vlerat e BE-së dhe procesin e anëtarësimit. Në Shqipëri, këto kuadro tregojnë në të njëjtin drejtim: ligjet duhet të zbatohen, institucionet duhet të mbrojnë dhe njerëzit duhet të jenë në gjendje të jetojnë hapur, të sigurt dhe në barazi.
Kjo kërkon zbatim më të fortë të ligjeve kundër diskriminimit, përgjigje efektive ndaj gjuhës së urrejtjes dhe krimeve të urrejtjes, shkolla, vende pune dhe shërbime përfshirëse, si dhe mbështetje të vazhdueshme për institucionet e pavarura dhe shoqërinë civile.
Mesazhi ynë i përbashkët është i thjeshtë: Askush nuk duhet të përballet me dhunë, përjashtim apo diskriminim për shkak të asaj që është apo kë dashuron. Askush nuk duhet të detyrohet të fshihet për të qenë i sigurt. Askush nuk duhet të lihet pas.
Valët kalojnë. Njerëzit mbeten. Komunitetet mbeten. Të drejtat mbeten. Së bashku, Shqipëria mund të vazhdojë të ndërtojë një shoqëri ku barazia në ligj shndërrohet në dinjitet në jetë.
***
[ii] Karta e të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian \[2012] OJ C326/391, neni 21.
Silvio Gonzato
Ambasador i Delegacionit të BE-së në Shqipëri
Ingrid Macdonald
Koordinatore e Përhershme e Kombeve të Bashkuara në Shqipëri