Intervista e plotë e Ambasadorit të BE-së në Shqipëri, Silvio Gonzato në Top Channel me Grida Duma

Gazetarja: Jam në një intervistë që e kam pritur paksa gjatë me Ambasadorin e Bashkimit Evropian në Tiranë, i cili përfaqëson një personalitet politik prej katër dekadash në diplomaci dhe në politikë. Do të fillojmë një intervistë e cila ka një kontekst sa aktual, ka dhe një kontekst analitik, sa i përket stadit në të cilin gjendet Shqipëria, frymës në të cilën gjendet shoqëria shqiptare dhe mënyrën se si ndërkombëtarët që në këto moment i presim me shumë kërshëri se çfarë kanë për të thënë për gjithë gjendjen tonë socio-politike, është momenti për të marrë një nga intervistat me rëndësi dhe me peshë të tillë.

I nderuar Ambasador, jam shumë e lumtur që patëm mundësi të zhvillonim këtë intervistë me ju. Është vërtet një moment i mirë për të pasur njohuritë tuaja, si për analizën politike ashtu edhe për mentalitetin e shoqërisë shqiptare në tërësi ndaj integrimit evropian, të cilin mezi presim ta shohim me sy realistë. Faleminderit për kohën tuaj dhe që po e bëjmë këtë intervistë në një moment shumë konkret dhe aktual.

Ambasadori: Jam unë ai që ju falënderoj, në fakt, që më pritët në emisionin tuaj sepse, siç e thatë edhe ju, ky është një moment mjaft i rëndësishëm në historinë e rrugës së Shqipërisë drejt Bashkimit Evropian. Prandaj jam i kënaqur që mund ta zhvillojmë këtë bisedë sot.

Gazetarja: Është e saktë nëse them se keni qenë katër dekada në këtë profesion, diplomaci dhe politikë. 

Ambasadori: Po zbuloni moshën time. Po, pothuajse. 

Gazetarja: Le t’i habisim njerëzit që keni katër dekada në politikë dhe diplomaci.

Ambasadori: Vitin tjetër, në gusht, do të dal në pension. Pra, ky është pozicioni im i fundit dhe do të jenë 38 vjet karrierë në Bashkimin Evropian. 

Gazetarja: 38 vjet.

Ambasadori: 38. Nuk bëj dot 40 vjet, por duhet ta them se ka qenë një karrierë jashtëzakonisht interesante dhe magjepsëse, dhe jam ende i pasionuar pas punës sime. 

Gazetarja: Ju nuk jeni një personalitet diplomatik dhe politik tipik. Kur lexova vitet tuaja të sakta në departamentin e zgjerimit në Bruksel, më duhej të mbaja frymën, sepse nuk e kam atë energjinë e duhur për të punuar në korridoret e zyrave të Brukselit për shkak të burokracisë së madhe të procedurave. Por ju keni filluar në Bruksel. Nga Brukseli në Nju Jork – dhe po jap vetëm momente kyçe – dhe në Tiranë. Çfarë po ju jep kjo Shqipëri e vogël në vitet e fundit të katër dekadave tuaja në diplomaci? 

Ambasadori: Më jep kënaqësi të jashtëzakonshme. Diplomacia ndonjëherë ka shumë të bëjë me fjalët, ka shumë të bëjë me negociatat, por nuk e shihni realisht rezultatin konkret të kësaj. Bukuria e punës këtu në Tiranë është se, sigurisht, kemi negociatat e anëtarësimit, të cilat janë jashtëzakonisht të rëndësishme, ato janë një proces transformues që do ta sjellë Shqipërinë në Bashkimin Evropian, por gjithashtu më pëlqen fakti që kemi projekte shumë konkrete. Ne ndihmojmë njerëzit në nevojë, ndihmojmë në ndërtimin e infrastrukturës që është kaq shumë e nevojshme këtu, përpiqemi të nxisim një arsim që i ndihmon të rinjtë të gjejnë punë, të realizojnë ëndrrat e tyre. Ne i ndihmojmë sipërmarrësit të realizojnë ëndrrat e tyre. Të jep një ndjesi veprimi që unë nuk e kam pasur aq shumë në të kaluarën. Në Nju Jork, ajo që ishte interesante ishte fakti që përballesh me kaq shumë pikëpamje. Ke diplomatë nga e gjithë bota dhe kjo shpërtheu vërtet flluskën time të vogël të Brukselit. Kisha jetuar në Bruksel prej shumë vite dhe, sigurisht, është një makineri komplekse, ka kaq shumë interesa në lojë, 27 shtete anëtare etj. Nju Jorku është bota. Të bën pak më modest të kuptosh pikëpamjet e të tjerëve. 

Gazetarja: A duhet ta marr seriozisht faktin që do të dilni në pension? 

Ambasadori: Po, në gusht do të dal në pension. 

Gazetarja: Dhe ku do të zgjidhnit të jetonit? 

Ambasadori: Unë jam nga Verona, që është, nuk e di nëse e njeh, një qytet i bukur.

Gazetarja: Cili shqiptar nuk e njeh Veronën!? 

Ambasadori: Po, një nga bukuritë e kësaj pune është se ka një fluturim direkt nga Tirana për në Verona, kështu që më lejon ta vizitoj shpesh. Do të kthehem atje sepse kur arrin në një fazë të caktuar të jetës, rrënjët bëhen përsëri të rëndësishme. Dhe e gjithë familja ime është atje, jemi pesë fëmijë, kam dy vëllezër dhe dy motra, dhe ata kanë fëmijë, dhe fëmijët kanë fëmijë, kështu që është një familje e madhe, një familje tipike italiane. Pra, tani po kërkoj një shtëpi, një shtëpi mjaftueshëm të madhe për të pritur të gjithë familjen time, për të ngrënë darka së bashku, për të kaluar kohë së bashku, por e di tashmë se nuk do ta kaloj gjithë kohën time në Verona. Jam bërë qytetar i botës. 

Gazetarja: Po, po. Është për shkak të profesionit dhe misionit tuaj. Sa fëmijë keni? 

Ambasadori: Kam dy. 

Gazetarja: Dy? 

Ambasadori: Kam dy, po. Njëri bën 32 vjeç këtë vit, dhe tjetri është 29. Dhe janë shumë të ndryshëm nga njëri-tjetri. 

Gazetarja: A vijnë në Shqipëri? 

Ambasadori: Vijnë. Në fakt, njëri vjen më shpesh se tjetri, dhe do t'ju tregoj pse, sepse është një histori e veçantë. Giacomo është pilot linjash ajrore, kështu që ai hipën në aeroplan, vjen këtu, dhe i pëlqen shumë këtu. Giacomo, ka një emër italian, është shumë italian, i shoqërueshëm, i pëlqen të bisedojë me njerëzit, i pëlqen ushqimi i mirë. Sebastiani, meqenëse janë anglo-italianë, është një aktivist për klimën, kështu që vendosi që nuk do të udhëtojë më me aeroplan, përveç nëse është vërtet një emergjencë. Herën e parë, verën e parë që isha këtu, ai tha, do të doja të vija të të shihja, a mund të marr një tren? Dhe unë i thashë, jo, nga Brukseli, nuk mund të marrësh tren, e di, është e komplikuar. Tha, në rregull, ndoshta do të vij me biçikletë. Unë i thashë, nuk mendoj se biçikleta është ide e mirë. Dhe kështu, ajo çka bëri në fund ishte që mori një tren deri në Bari dhe erdhi me anije. Pra, i duhet pak më shumë kohë që të vijë, por ka premtuar se do të vijë përsëri këtë verë. 

Gazetarja: Është një mënyrë shumë interesante për të parë një familje me një larmi kaq të madhe shijesh dhe gjithçkaje tjetër. 

Ambasadori: Absolutisht.

Gazetarja: Dhe a është Tirana një kryeqytet perëndimor për ju? 

Ambasadori: Absolutisht. Njerëzit, kur vijnë këtu, nuk e dinë vërtet çfarë të presin. Kisha disa miq nga Nju Jorku që erdhën, por edhe miq nga Brukseli, miq nga Italia që nuk kishin qenë në Shqipëri. Dhe u magjepsën nga fakti që ndiheshin krejt si në shtëpi. Për mua, Tirana është një qytet pranë Adriatikut. Ndiej se Tirana është ndryshe nga kryeqytetet e tjera të rajonit. Mund ta ndjesh vërtet Adriatikun, detin, mentalitetin, atmosferën. Është një qytet me pamje mesdhetare. Edhe pse duhet të shkoni në Durrës për detin, por e kuptoni çfarë dua të them. Kjo është ndjesia. 

Gazetarja: E di, shumica e qytetarëve të Durrësit kanë ardhur në Tiranë. Unë jam një dëshmi e gjallë e kësaj. Ne gjithmonë kemi dashur të jemi në Tiranë dhe të sjellim atmosferën e detit. 

Ambasadori: Pikërisht.

Gazetarja: Kjo është vetëm një shaka, për të kaluar në një çështje më serioze, që janë standardet tona, jo atmosfera jonë, standardet tona. Dhe duke ardhur këtu, në orën 7.30, po e dëgjoja përsëri konferencën tuaj për median, për raportin e progresit që u dorëzua këto ditë. Ju po theksonit disa terma kyç, kalimin nga pozitivja te konstruktivja dhe kritika. Kjo është mënyra se si flet një diplomat dhe politikan i madh i hapësirës ndërkombëtare. Pra, ju po theksoni aty se Shqipëria ka bërë këtë e atë, me përparim të moderuar ose me përparim të mirë. Këto janë termat e përdorur. Le të ndalemi ose le të fillojmë nga reforma në drejtësi. Është më e rëndësishmja, siç e shohim ne si pushtet mediatik tani, që mund të krijojë në një farë mënyre një ekuilibër pushtetesh. Ju keni qenë shumë i zëshëm dhe shumë i drejtpërdrejtë sa i përket efikasitetit të sistemit të drejtësisë. Keni thënë, nëse njerëzit nuk e ndiejnë këtë, nuk jeni në standardin e duhur. Kjo nuk mund të jetë vetëm në letër. Proceset e zgjatura në të kaluarën janë ende aty. Dhe lobimi politik në emërimet e disa këshilltarëve apo magjistratëve e kështu me radhë është ende aty. Tani, brenda pak ditësh, kemi zgjedhjet në strukturën më të rëndësishme, SPAK. A mendoni vërtet se politika nuk ka ndërhyrë në këtë strukturë tani? A është më i rëndësishëm, le të themi, perceptimi i njerëzve se vetëm SPAK-u mund ta ndalojë korrupsionin? Është një perceptim, por le ta shohim. 

Ambasadori: Faleminderit që e nisët me këtë pyetje, sepse mendoj se reforma në drejtësi, siç thatë edhe ju, është vërtet çelësi i përparimit të Shqipërisë drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian. E kemi theksuar vazhdimisht. Dhe nëse e shikoni raportin e progresit, do të shihni se kur merremi me luftën kundër korrupsionit, luftën kundër krimit të organizuar, arritjet e SPAK-ut vihen në pah. Por ne kërkojmë më shumë. Në raport shihni se ne kërkojmë të intensifikohen hetimet financiare, të rritet sekuestrimi i aseteve dhe pronave që u përkasin kriminelëve, të intensifikohet bashkëpunimi me agjencitë e zbatimit të ligjit të shtetve anëtare. Pra, ne duam më shumë, por e vlerësojmë atë që është bërë deri më tani. Por do të shihni gjithashtu se raporti theksoi, dhe kjo është diçka me të cilën isha shumë i lidhur, theksoi nevojën për një drejtësi të zakonshme më të mirë dhe më efikase, sepse ndiej dhe më intereson fakti që qytetarët e zakonshëm nuk i shohin vërtet avantazhet, përfitimet e reformës. Në fakt, ata ndoshta kanë parë një përkeqësim të vogël të standardeve, për shkak të vendeve vakante, sepse pati edhe një reformë të të gjithë strukturës së gjykatës, etj. Tranzicionet janë gjithmonë të vështira. Tranzicionet gjithmonë kanë një kosto, dhe për këtë arsye duhet të kesh një perspektivë afatmesme deri në afatgjatë dhe të mendosh tani nuk është edhe aq mirë, por e di që do të arrijë në një fazë ku gjërat do të jenë më mirë. Por kjo është edhe arsyeja pse kam qenë shumë i angazhuar me institucionet e pavarura të drejtësisë, sepse siç them gjithmonë, pavarësia shoqërohet me llogaridhënie dhe efikasitet. Dhe sigurisht do të kenë presione politike, dhe kjo do të vazhdojë, por këto institucione janë shumë më të qendrueshme, ato mund të rezistojnë, jam i bindur për këtë. Dhe e shihni në mënyrën se si marrin vendime, etj. Por ata gjithashtu duhet të marrin përgjegjësi, ato janë institucionet që duhet të menaxhojnë gjithë gjyqësorin, gjithë sistemin gjyqësor. Dhe kjo është arsyeja pse, përsëri, në raportin e progresit, do të shihni se ne këmbëngulim shumë në faktin që ata duhet të vendosin rregulla transparente për rekrutimin e magjistratëve, për vlerësimin e magjistratëve, sepse mund të vlerësosh integritetin e një gjyqtari ose prokurori një herë, por nëse nuk vazhdon ta bësh këtë, prapë mund të kesh raste korrupsioni brenda gjyqësorit. Pra, nevojitet një vlerësim i vazhdueshëm i integritetit të magjistratëve. Dhe këto janë gjëra që ata duhet të bëjnë. Ata duhet të emërojnë kryetarët e gjykatave që ende nuk janë emëruar. Pra, ka shumë vendime që duhet të marrin. Topi është në anën e tyre. 

EU Delegation to Albania

Gazetarja: Ka një lëvizje të caktuar në Parlament për të krijuar një komision për të mbikëqyrur disa, le të themi, struktura të drejtësisë. Dhe për mua, i kam ndjekur me shumë kujdes daljet tuaja për shtyp me faktorë të tjerë politikë dhe të dyja palët. Ju keni thënë mos e prekni strukturën kushtetuese që është tani, që do të thotë se keni parë ndonjë kërcënim nga Parlamenti për të ndërhyrë politikisht në kontrollin e disa prej strukturave të drejtësisë? 

Ambasadori: Jo, jo realisht. Por ndjeva nevojën për të sqaruar disa gjëra, sepse njerëzit thonë, po, por ka aspekte të caktuara të gjyqësorit që nuk funksionojnë aq mirë. Dhe sigurisht, e dini, ju bëtë një reformë të madhe në vitin 2016. Tani jemi në vitin 2025. Ndoshta është koha të shohim mënyrën se si po funksionojnë aspekte të caktuara të reformës. Por ajo që them unë është se themelet, arkitektura, struktura e qeverisjes nuk mund të preken, sepse pavarësia e gjyqësorit nga ekzekutivi dhe nga legjislativi duhet të respektohet. Përndryshe, ne humbasim arritjen më të rëndësishme që ka bërë Shqipëria. 

Gazetarja: Pra, nëse politika dëshiron të heqi njërën nga strukturat, GJKKO përshembull, a është e mundur kjo nga Parlamenti? 

Ambasadori: Parlamenti është shprehja e popullit të Shqipërisë. Pra, ata mund të nxjerrin ligje, mund të ndryshojnë kushtetutën. Por qartë, mesazhi që vjen nga Brukseli është se nëse e bëni këtë, atëherë i kompromentoni shanset tuaja për t'u anëtarësuar në Bashkimin Evropian, sepse, siç e kemi thënë vazhdimisht, reforma në drejtësi me arkitekturën është vendosur, dhe kjo është një kërkesë absolute. 

Gazetarja: Pika tjetër ishte një situatë politike shumë e polarizuar në Shqipëri. Dhe po theksoj vetëm tri shtylla nga konferenca juaj për shtyp, për të mos folur për gjithë raportin e progresit. Ambient dhe atmosferë politike e polarizuar. Jemi mësuar kaq shumë me të kaluarën që ambasadorët ndërkombëtarë të një vendi dhe status quo vërtet të rëndësishëm, si ambasadorët e BE-së dhe SHBA-së, ndërhyjnë dhe balancojnë paksa forcat politike dhe realizojnë disa mekanizma që Partia Socialiste dhe Partia Demokratike nuk mund t'i bënin vetë. Për shkak të një çështjeje të caktuar non grata me kreun e partisë politike, Partisë Demokratike, Sali Berisha, nga atëherë, tani kemi një reduktim të plotë të ndërhyrjes ndërkombëtare ose një zbutje të situatës. A e shihni si një gjë të njëanshme? A e shihni si një dobësi të rolit të ambasadorëve? Apo e shihni që Shqipëria mund të bëjë çfarë të dojë? Ata mund të bëjnë rrëmujën e tyre si të duan, dhe ne nuk po ndërhyjmë më.

Ambasadori: Koncepti i ndërhyrjes është diçka që nuk më pëlqen. E shoh veten si dikë që është këtu për të shoqëruar, për të lehtësuar, për të ndihmuar, për të mbështetur, jo për të ndërhyrë. Kjo nuk është mënyra e Bashkimit Evropian për të bërë gjërat. Mund të jetë mënyra e njerëzve të tjerë, por jo e jona. Ndoshta, nëse më keni ndjekur, dhe mendoj se më keni ndjekur, duke gjykuar nga ajo që thoni, ndoshta e mbani mend se që në fillim, kur mbërrita në nëntor 2023, u përpoqa ta riktheja opozitën në parlament, sepse vazhdoja të theksoja se kur bën reforma të rëndësishme si ato që duhet të kryejmë për ta bërë Shqipërinë gati për anëtarësim, duhet të kesh një debat publik mbi këto reforma. Sepse është e vërtetë që standardet, shumicën e kohës, janë mjaft të qarta. Këto janë standardet që duhet të arrish dhe duhet t’i zbatosh në Shqipëri. Por mënyra se si e bën këtë është shumë e rëndësishme. Duhet të marrësh parasysh kontekstin shqiptar. Do t'ju jap një shembull të thjeshtë. Mund të ketë standarde fitosanitare që Shqipëria duhet t’i miratojë, dhe në fakt kjo është një fushë ku duhet bërë shumë. Por nëse thjesht miratoni ligjin dhe thoni se këto janë standardet, dhe nuk vendosni masa për të ndihmuar fermerët të krijojnë strukturat që mund t'i kontrollojnë këto standarde, do ta bëni këtë në letër, nuk do ta bëni realisht. Pra, këto debate janë jashtëzakonisht të rëndësishme sepse, debatet parlamentare që përfshijnë edhe shoqërinë civile, që përfshijnë biznesin, janë jashtëzakonisht të rëndësishme sepse sigurojnë që reformat që bëjnë kanë ndikim, janë të qëndrueshme. Ato në fakt do ta përmirësojnë situatën. Ato nuk do të jenë thjesht copa letre. Prandaj, për mua, është jashtëzakonisht e rëndësishme të sigurohem që të gjitha forcat politike të luajnë rolin e tyre. Dhe vendi ku ato mund të luajnë rolin e tyre në mënyrë institucionale, sepse unë merrem me institucionet, është Parlamenti. Dhe do të shihni në raportin e progresit se ka një paragraf të tërë që thotë shumë, shumë qartë se anëtarësimi është një proces i të gjithë shoqërisë. Nuk është diçka që bëhet nga teknokratët këtu dhe teknokratët në Bruksel. Është diçka që duhet të përfshijë të gjithë sektorët e shoqërisë. Kjo është arsyeja pse vazhdoj të flas për lejimin e opozitës që të luajë rolin e saj, por opozita duhet të jetë e gatshme të luajë rolin e saj. Por gjithashtu duhet lejuar shoqëria civile të luajë rolin e saj, dhe duhet lejuar biznesin të luajë rolin e tij, si dhe duhen informuar njerëzit. Kjo është kërkesa ime e vazhdueshme për qeverinë. Duhet të informoni më shumë. Njerëzit duhet të kuptojnë se çfarë është anëtarësim. 

Gazetarja: Dhe a është opozita e gatshme të kryejë misionin e saj? Sepse jam shumë, shumë e kujdesshme kur dëgjoj kushtet. Ju theksoni vetëm gatishmërinë e opozitës. 

Ambasadori: Gjithmonë e them, ndoshta keni parë deklarata që kemi bërë ku themi se opozita duhet të ketë mundësinë dhe e vullnetin të luajë rolin e saj. Unë përqendrohem në sigurimin që ata të kenë mundësinë. Pra, po përqendrohem të flas edhe me shumicën dhe t'u them, duhet ta lejoni këtë hapësirë. Nuk po e shoh këtë të ndodhë për momentin, as vullnetin dhe as aftësinë, por do të vazhdoj të punoj në atë drejtim. Sepse për mua është shumë e rëndësishme dhe është pjesë e mandatit tim. Brukseli është shumë, shumë i lidhur me idenë që të gjithë duhet të luajnë rolin e tyre.

Gazetarja: Dhe luajtja e roleve do të thotë që një shtyllë tjetër që keni theksuar është se kontrolli dhe monitorimi nga parlamenti te ekzekutivi është i kufizuar. Që do të thotë se shumica ka më shumë hapësirë ​​që nuk është e kufizuar nga kontrolli. Që do të thotë se për momentin kemi një hetim dhe diçka po ndodh nga SPAK-u për numrin dy të qeverisë. Si e shihni këtë atmosferë? Si e shihni atë? Kryeministri po thotë se drejtësia ka misionin e vet. Ne po vazhdojmë, le të themi, qeverisjen tonë. Cili do të jetë një standard evropian në këtë perspektivë? Apo ata janë të lirë të vazhdojnë me këtë, le të themi, qëndrim ndaj popullit shqiptar?

EU Delegation to Albania

Ambasadori: E kuptoj çfarë doni të thoni. Ne kemi një politikë për të mos komentuar çështjet në hetim. Sepse një nga parimet që rregullon gjyqësorin është prezumimi i pafajësisë. Pra, nuk mund të fillosh të dënosh njerëzit përpara se të kenë ndodhur hetimet dhe procedurat gjyqësore. Por, në përgjithësi, mendoj se është e qartë se, siç e thotë raporti, parlamenti nuk ushtron mjaftueshëm kontroll mbi veprimet e ekzekutivit. Dhe për t'u kthyer te ajo që thatë në lidhje me kontrollin edhe të gjyqësorit, nuk do ta quaja atë kontroll sepse gjyqësori, siç thashë, është i pavarur. Por autoritetet gjyqësore, SPAK, Këshilli i Lartë i Prokurorisë, Këshilli Gjyqësor, ata raportojnë rregullisht në parlament. Dhe mendoj se është e rëndësishme që këto debate të zhvillohen, që anëtarët e parlamentit t'i pyesin këto institucione, a po bëni mjaftueshëm për qytetarët? Por që Parlamenti gjithashtu t'i dëgjojë kërkesat e tyre, sepse këto institucione ndonjëherë kërkojnë më shumë mjete, kërkojnë më shumë struktura, për disa rregullime të veçanta të ligjeve që rregullojnë funksionimin e tyre, etj. Pra, është një dialog që duhet të zhvillohet dhe është shumë e rëndësishme që të zhvillohet. Pra, nuk më pëlqen termi monitorim sepse nuk mendoj se parlamenti duhet të monitorojë institucionet e pavarura, por duhet të ketë një dialog midis të dyjave. 

Gazetarja: Llogaridhënia.

Ambasadori: Po, pikërisht. 

Gazetarja: Dhe duke vazhduar me llogaridhënien, janë fondet IPARD që janë një diskutim i madh. Ne e dimë që bujqësia është një nga tre sektorët që Shqipëria mund ta zhvillojë në një dimension të caktuar për të qenë, le të themi, me një avantazh krahasues në tregun evropian. IPARD është një nga testet dhe ilustrimet më të rëndësishme për të ecur përpara me standardet evropiane në sektorin e bujqësisë. Çfarë po ndodh me fondet IPARD? Pse ky hetim i asaj që është bërë më parë nga qeveria për fondet dhe shpërndarjen e tyre ka zgjatur kaq shumë dhe nuk e ka ndalur këtë? Apo kjo nuk është e saktë apo është vetëm një perceptim dhe ne nuk dimë shumë? 

Ambasadori: Siç thoni ju, pagesat janë pezulluar që nga fillimi i hetimit të OLAF-it. Siç e dini, OLAF është një zyrë e pavarur. Ajo ndërhyn kur ka dyshime për mashtrim. Ata bëjnë hetimet e tyre të pavarura. Ata kanë gjetjet e tyre. Janë të gjitha gjëra konfidenciale. Dhe pastaj, kur ata vërtetojnë se ka pasur mashtrim, kjo fillon një proces që përfshin, sigurisht, shërbimet e komisionit në Bruksel dhe vendin përfitues. Procedurat janë mjaft të vështira sepse kur flasim për paratë e taksapaguesve evropianë, Komisioni Evropian e merr këtë shumë, shumë seriozisht. E merr seriozisht kur është një vend kandidat. E merr shumë seriozisht kur është edhe një shtet anëtar. Dhe Komisioni ende pret të ketë garanci të mjaftueshme se janë vendosur mekanizma për të shmangur ngjarje të këtij lloji në të ardhmen. 

Gazetarja: Në të ardhmen. Pra...

Ambasadori: Dua të them, se mashtrimi mund të ndodhë, por duhet të kesh kontrolle sistemike të na japë siguri të mjaftueshme se situata ka ndryshuar. 

Gazetarja: A ka ndonjë të vërtetë në faktin se disa kompani kanë mbështetur, kanë paguar para dhe kanë kthyer para nga fondet e mëparshme IPARD për shkak se kanë pasur frikë se hetimi do të shkonte gjithnjë e më tej? 

Ambasadori: Nuk jam në dijeni të kësaj, por as nuk do ta komentoja. 

Gazetarja: E kuptoj. Në rregull. Le të shkojmë më tej me agjendën optimiste të të qenit anëtar i BE-së. Ju keni deklaruar dhe theksuar se viti 2027 mund të jetë një datë kur mund të mbyllim negociatat. Pesë ose katër nga grup-kapitujt janë hapur dhe ende vazhdojnë? 

Ambasadori: Pesë janë hapur dhe i gjashti, i cili është i fundit, që është grup-kapitulli numër pesë, dhe kjo është ajo që ngatërron. I gjashti do të hapet ndoshta javën tjetër. Këtë dëgjoj tani nëpër korridore. Pra, kjo është një arritje pozitive. Vërtet është kështu. Ne i përfunduam të gjithë kapitujt në një periudhë relativisht të shkurtër kohore, pak më shumë se një vit. Pra, kjo është pozitive. Kjo tregon gjithashtu se shtetet anëtare në Bruksel duan të jenë të hapura ndaj ambicies së Shqipërisë për t'u bashkuar me Bashkimin Evropian. Por, siç e thashë në konferencën për shtyp dhe siç vazhdoj ta them edhe tani, ky është momenti kur ne testojmë aftësinë dhe gatishmërinë e Shqipërisë për të kryer reformat. Sepse për të mbyllur kapitujt, nuk duhet vetëm të miratosh letrat për të cilat po flisja, por edhe t'i zbatosh ato. Dhe kjo është arsyeja pse do të vazhdoj të flas për zbatimin, zbatimin, zbatimin. 

Gazetarja: A do të bëhet kjo realitet? Sepse ka dy momente, vetëm për të shpjeguar se çfarë është për audiencën e madhe që kemi. Nuk po tregohem modeste. Ambasador, ju keni theksuar dy pika. Ju e keni filluar konferencën tuaj për shtyp me, dhe unë gjithmonë, le të themi, e them këtë, me hapjen optimiste të pesë nga gjashtë grup-kapitujt dhe e keni mbyllur me, kini kujdes, sasia nuk është cilësi. Kini kujdes me përdorimin e këtij momenti vendimtar dhe bëjini gjërat në mënyrë reale, duke i zbatuar. Vendimtar nuk është, le të themi, gatishmëri shqiptare, vullneti shqiptar, një aftësi apo, le të themi, një kapacitet shqiptar. Moment vendimtar do të thotë gjithashtu një moment vendimtar si gjeopolitikë, që do të thotë se Evropa po bën zgjerimin e fundit sepse Evropa ka nevojë për të, jo sepse Ballkani Perëndimor është gati për të ose është, le të themi, i testuar, i kontrolluar pozitivisht. Që do të thotë se, a ekziston një mundësi reale, siç e sheh syri im kritik, që qeveria të hyjë në fushatën zgjedhore duke thënë se po e fusim Shqipërinë në BE, sepse BE-ja ka nevojë për ne tani, jo sepse jemi në gjendje ta bëjmë tani. A ekziston mundësia që ne të hyjmë në BE sepse BE-ja është në këtë moment vendimtar që ne duhet, le të themi, të përfitojmë prej tij. Por ne nuk po hyjmë në gjendje të mirë për të qenë në përputhje me tregun evropian, për të qenë në përputhje me të drejtat sociale dhe të njeriut evropiane, për të qenë në përputhje me gjithçka dhe pastaj mund të kemi një shtytje ose pastaj mund të kemi një përplasje me gjithçka, dhe të mos jemi në tokën tonë të premtuar, por në një vend shumë kaotik me standardet, vlerat dhe konkurrencën tonë. 

Ambasadori: Mund të them se keni qenë politikane sepse dini si t’i interpretoni fjalët në mënyrën tuaj. Sepse kur thashë vendimtare për mua, vendimtare do të thoshte se kjo është koha kur duhet t’i bëni gjëra realisht dhe këto duhet të kenë ndikim. Sepse qartësisht jemi në një kontekst të veçantë gjeopolitik, ku shtetet anëtare e kuptojnë se është e rëndësishme të kemi stabilitet në rajonin tonë. Ata gjithashtu kujtuan papritur se ky rajon është në mes të Bashkimit Evropian, sepse ju jeni në mes. Dhe ishte gjithashtu në interesin tonë të siguroheshim që ju të jeni pjesë e këtij projekti të bukur. Unë ndoqa debatin në Komisionin e Punëve të Jashtme kur Komisionerja Kos prezantoi raportin e progresit dhe, ju e dini që anëtarët e Parlamentit përfaqësojnë gjithashtu popujt e Evropës. Bazuar në merita, bazuar në merita, bazuar në merita u përsërit shumë. Pra, të dyja shkojnë, nuk është vetëm gjeopolitike, nuk është vetëm e bazuar në meritë. Të dyja shkojnë së bashku, është një përputhje e mirë yjesh. Por kjo nuk do të thotë që Shqipëria mund të hyjë pa bërë punën e saj.

Gazetarja: Cila është vija e kuqe? Cili është kufiri i kësaj? Ku është pika nga e cila mund të kemi regres dhe të kemi frikë? 

Ambasadori: Muajt që do të vijnë do të jenë vërtet një proces në të cilin duhet të miratohen një numër ligjesh. Dhe kështu ritmi do të jetë intensiv. Dhe kjo është arsyeja pse i kushtoj shumë rëndësi edhe cilësisë së procesit, sepse do të duhet të sigurohemi që, ndërsa e mbajmë këtë ritëm, t'i përfshijmë të gjithë. Njerëzit duhet të kuptojnë se çfarë po ndodh. Dhe meqenëse të gjithë duhet të kontribuojnë për zbatimin e këtyre reformave, të gjithë duhet të përfshihen me këto reforma. Raporti i progresit e thotë shumë qartë se të gjithë duhet të përfshihen në këtë proces. Nuk është vetëm diçka që vjen nga lart dhe i imponohet popullit shqiptar. Pra, ne duhet të arrijmë këtë ekuilibër midis shpejtësisë, por edhe cilësisë. Procesi është shumë i strukturuar. Ka standarde që duhet të arrini për të mbyllur një kapitull. Dhe nëse nuk i arrini këto standarde, nuk do ta mbyllni kapitullin. Kaq e thjeshtë është.

Gazetarja: Bashkëpunimi i opozitës? 

Ambasadori: Bashkëpunimi i opozitës do të jetë i rëndësishëm për të zhvilluar këtë debat shoqëror. Dhe kjo është arsyeja pse është e rëndësishme për mua të mbaj kanale komunikimi me ta. 

Gazetarja: Pra, ju keni kanale komunikimi me ta?

Ambasadori: Po.

Gazetarja: A e konsideroni këtë një marrëdhënie zyrtare dhe formale me opozitën? Apo kjo është, le të themi... 

Ambasadori: Unë kam kanale komunikimi me të gjithë. Disa prej tyre janë kryetarë të komisioneve shumë të rëndësishme. Për shembull, Komisioni për Median dhe të Drejtat e Njeriut është një komision shumë, shumë i rëndësishëm, sepse e gjithë reforma e medias është një nga parimet, është zemra e grup-kapitullit të themeloreve. Pra, nëse nuk e përmirësoni mjedisin mediatik në Shqipëri, nuk do të bëni përparim të vërtetë përpara. Sepse, siç e dini, themeloret janë grup-kapitulli i fundit që mbyllet.

Gazetarja: A kanë ata, ky komision, të drejtë të thonë diçka pasi Sali Berisha tha para ndërtesës së parlamentit, duke ju drejtuar juve, në një mënyrë të papërshtatshme? A reagoi siç duhej komisioni me të cilin keni, le të themi, bashkëpunim zyrtar? 

Ambasadori: Dëgjoni, e di që është folur shumë për këtë. Mendoj se është koha të kthejmë faqen, për të qenë i sinqertë. Por më lejoni të them vetëm një gjë. Në nivel personal, deklaratat që janë bërë në atë rast, por edhe në raste të tjera në lidhje me jetën time private, do t'i përkufizoja thjesht si të pakëndshme, për të qenë i sinqertë. Dhe ato nuk më prekin edhe aq shumë. Unë jam i rritur, siç thatë edhe ju, një burrë i moshuar. Unë i di zgjedhjet e mia, i kam bërë dhe u qëndroj besnik. Nuk kam pse të justifikoj asgjë. Ajo që më shqetësoi në atë rast ishte nënkuptimi se për shkak të këtyre zgjedhjeve personale, po më turbullonin gjykimin dhe se po bëja gjëra si ambasador i BE-së për shkak të historisë sime personale. Kjo është diçka që nuk mund ta pranoja, sepse besoj se po e bëj punën time në mënyrë profesionale, me integritet. Dhe kështu isha vërtet i lumtur që shefja ime, Komisionerja Kos, ndërhyri dhe tha se kishte besim të plotë tek unë dhe kjo është e gjitha që më duhej. Nuk kam nevojë për asgjë tjetër. Nuk kam nevojë për ndonjë komision që të thotë nëse kjo ishte e drejtë apo e gabuar. 

Gazetarja: Nuk po pyesja për nevojën tuaj, sepse kush jeni ju dhe si e keni ndërtuar karrierën tuaj është certifikuar nga entitete që po certifikojnë Shqipërinë. Pra, kjo nuk është çështje nevoje për ju. Dhe të jesh një person i tillë, le të themi, në dritën e botës, mund të jetë çmenduri të mendosh se ke nevojë për diçka për konfirmimin e vlerave të tua. Po pyes për standardet që kanë ose jo. Nëse i kanë këto standarde dhe nëse kanë disa, le të themi, edhe formalisht, disa standarde, mendoj se ai komision ose dikush tjetër në atë pozicion duhet të kishte reaguar, sepse këtu ka një mendësi të shkëlqyer, ambasador. Nga përvoja ime, e di shumë mirë se sa shumë duhet për të qenë shumë i kujdesshëm dhe i ndërgjegjshëm nëse një çështje ose çdo gjë që në perceptimin tim është e zezë ose e bardhë ose gri ose e gjelbër është kjo, por çfarë është për të tjerët, duhet të përdor ndërgjegjen time për këtë. Dhe kjo është jeta e përditshme në komunikim, komunikim publik, siç ju po bëni në politikë dhe diplomaci gjatë gjithë jetës suaj. Dhe duhet një përkushtim i madh për të dalluar shijet, mënyrat e tua, rritjen tënde, mënyrën tënde të të qenit kush jemi nga të tjerët dhe për të qenë në vendin e tyre. Dhe kjo është pjekuria më e rëndësishme e një personi. Ju thatë se jeni i vjetër. Unë mund të them se jeni më i pjekur, por i vjetër, nuk e shoh. Keni 20 vjet që jeni njësoj në fotot tuaja. Po në lidhje me standardet e të drejtave të njeriut në Shqipëri? Sepse ky ligj i barazisë gjinore ka ngritur shumë diskutime. Pse ky ligj ka kaq shumë diskutime? A është propagandë? Sepse çështje të tjera politike nuk diskutohen dhe dy parti po luajnë me një çështje që nuk është problem, por po fshehin gjëra të tjera? Si e shihni këtë perspektivë të ligjit për barazinë gjinore që, le të themi, ka ngritur kaq shumë zëra dhe kaq shumë debate? 

Ambasadori: Duke u kthyer te pjesa e parë e pyetjes suaj, do të doja ta depersonalizoja të gjithë çështjen, sepse nuk jam figurë politike. Jam ambasador. Unë përfaqësoj Bashkimin Evropian. Unë përfaqësoj pikëpamjet dhe vlerat e Bashkimit Evropian. Pra, në të vërtetë, mendoj se është e rëndësishme që në muajt dhe vitet që do të vijnë njerëzit të vlerësojnë nevojën për të respektuar jetën private dhe për të mos dhënë gjykime të këtij lloji. Por duke e lënë mënjanë këtë, jam i kënaqur që përmendët ligjin për barazinë gjinore, sepse mendoj se duhet t'i qasemi gjithë kësaj çështjeje me përulësi. Kjo është ajo që i thashë edhe qeverisë. Kjo ilustron me të vërtetë nevojën për të pasur diskutime shoqërore edhe para se të vendosni një ligj në tryezë, edhe para se të filloni diskutimin e këtij ligji në parlament. Duhet të shpjegoni se çfarë po bëni dhe pse. Ky ligj, nuk e di nëse e keni lexuar, nuk paraqet të drejta të reja. Nuk paraqet një gjini të tretë. Nuk paraqet konceptin e jo-binarit, etj. Thjesht përpiqet të garantojë një parim që është tashmë në legjislacionin shqiptar, barazia midis burrave dhe grave, dhe nuk mendoj se dikush mund të thotë, “Oh, kjo nuk është mirë!”. Unë mendoj se barazia midis burrave dhe grave është themelore. Ligji thjesht përpiqet ta operacionalizojë atë. Pra, për t'u siguruar që jo vetëm në sferën publike, por edhe në atë private. Si për shembull, ju jeni gazetare. Ligji siguron që ju, si gazetare në Top Channel, do të paguheni saktësisht me të njëjtën shumë sikur të ishit burrë. Dhe mendoj se kjo është absolutisht normale, e nevojshme. Dhe është një nga parimet themelore, siç tha Komisionerja Kos në postimin e saj në Twitter, barazia është një nga parimet themelore të Bashkimit Evropian. Pastaj ka edhe një komponent tjetër, që ka të bëjë me mosdiskriminimin. Në Shqipëri, tashmë keni një ligj për mosdiskriminimin, i cili thotë se nuk mund të diskriminoheni për shkak të gjinisë, racës, besimit tuaj fetar etj., dhe gjithashtu flet për orientimin seksual. Nuk e shpika unë. Ekziston tashmë në Shqipëri. Por këtu po flasim për diçka tjetër. Ne thjesht po themi se, nëse ju po konkurroni për një post, unë po konkurroj për një post, unë jam gej, ju jeni heteroseksuale, duhet të bazohet vetëm në meritat tona, mënyrën se si zgjidhemi, orientimi im seksual nuk duhet të përdoret si një mënyrë për të thënë, oh, jo, jo, jo, nuk do ta marrim këtë person në vend të atij tjetrit. Është kaq e thjeshtë. Nuk po prezanton të drejta të reja. 

Gazetarja: Si mund të sigurohemi që ata të mos diskriminohen? Sepse kjo është çështje mentaliteti. Ai ose ajo mund të thotë që unë nuk po diskriminoj. 

Ambasadori: Por kjo është arsyeja pse po theksoj nevojën për të pasur diskutime. Në maj të vitit të kaluar, kur njerëzit thanë se bëra “coming out”, dua të them, është paksa qesharake, unë tashmë e kisha bërë. Por gjatë një programi televiziv kur po flisja për veten time, e bëra thjesht sepse doja ta çdramatizoja të gjithën, e dini, thjesht doja të thosha se ne nuk jemi një kërcënim. Fakti që ka njerëz, dhe ka njerëz, nuk mendoj se dikush mund ta mohojë dashurinë mes personave të të njëjtit seks, nuk është një kërcënim për familjen tradicionale. Pra, ligji është një hap, por do të duhet shumë diskutim shoqëror për të siguruar që t'i shohim gjërat në mënyrë racionale, sepse pajtohem me ju. Ka pasur shumë dezinformata rreth kësaj. Dhe apeli im është edhe për ju gazetarët, që të përpiqeni ta riktheni këtë situatë në normalitet, çka nuk do të thotë promovim i homoseksualitetit, nuk do të thotë të bëni diçka të tillë, por t'i lejoni të gjithëve të kenë një vend në shoqëri. Pse të mos e bëjmë? 

Gazetarja: Gjë që ka ekzistuar historikisht. Më lejoni të bëj një hyrje të shkurtër vetëm për pikëpamjen time. Kur flasim për të drejtat natyrore, dhe konservatorët thonë se jeta natyrore është vetëm heteroseksualiteti, duhet të shkojmë dhe të hulumtojmë historinë, dhe të shohim se jeta njerëzore ka qenë shumë e larmishme në orientimin e këtyre zgjedhjeve private dhe intime, të cilat kanë qenë gjithmonë aty. Njerëzit kanë dashur persona të së njëjtës gjini, burra dhe gra, ka ekzistuar gjithmonë. Pra, edhe kjo është një e drejtë natyrale. Por kur shkojmë më tej dhe përcaktojmë në ligj përkatësi të shumëfishta gjinore, çfarë do të thotë kjo? 

Ambasadori: E di që kjo shkaktoi shumë diskutime. 

Gazetarja: 72 gjini, 74 gjini, çfarë do të thotë përkatësi e shumëfishtë gjinore? Kjo ka qenë pika e kthesës ku edhe kolegët e mi kishin pika dyshimi.

Ambasadori: Dhe kjo është ajo që konfirmon nevojën për të shpjeguar, apo jo? Sepse kjo është ajo që duhej bërë. Leximi i asaj fraze të veçantë është si stereotipat që lidhen me ty dhe me rolin tënd, dhe që janë tipike për gjininë me të cilën kemi lindur. Më lejoni të përpiqem ta thjeshtoj. Gjithmonë përpiqem ta thjeshtoj. 

Gazetarja: Do të më pëlqente shumë kjo. 

Ambasadori: Ti je grua dhe unë them se nuk mund të bëhesh pilote, sepse pilotimi është diçka për burra. Ose nuk mund të jesh inxhiniere, sepse truri yt nuk është bërë për gjëra shkencore. Duhet të studiosh gjuhë, letërsi, sepse kjo është ajo që... 

Gazetarja: Tipike e stereotipave tradicionalë. 

Ambasadori: Këta stereotipa, këto përkatësi, fakti që ato e lidhin gjininë tënde me perceptime të caktuara. Dhe kjo është ajo që nuk duhet të zbatohet, nuk duhet të ndikojë te zgjedhjet që duhet të kesh në shoqëri. 

Gazetarja: E vërtetë. Kjo do të thotë që, në rregull, kjo është në ligj, dhe ligji, a garanton që kur bëhet fjalë për diskriminim të pretenduar nga një ose një person tjetër, ata mund të shkojnë në gjykatë, dhe gjykata është e gatshme të gjykojë këto lloj pikëpamjesh dhe mendësish? Pra, a jemi të sigurt se zinxhiri është gati ta zbatojë këtë mentalitet? 

Ambasadori: Duma, ju prekët një çështje shumë thelbësore. Ligji është në fakt pika e fillimit. Pasi pastaj duhet të sigurohesh që njerëzit ta kuptojnë ligjin. Ata që duhet ta zbatojnë ligjin kanë aftësitë dhe njohuritë për ta zbatuar atë, pra kanë mjetet për ta zbatuar atë. Pra, siç thoni edhe ju, është një proces. Do të duhet kohë. Dhe është edhe në BE, e dini? Nuk është se për shkak se kemi ligje i zbatojnë medoemos këto të drejta në mënyrë sistematike, etj. Pra, është një proces, por mendoj se do t'i bëjë shoqëritë tona më të mira.

Gazetarja: Në vitin 2027, mund t’i mbyllim grup-kapitujt. Cila është dita më e afërt për t’u bërë vend anëtar i Evropës? 

Ambasadori: Procesi është që, pasi të mbyllni gjithë kapitujt, nisin negociatat për traktatin e anëtarësimit. Për momentin, Bashkimi Evropian është i organizuar në një mënyrë të tillë që shtetet anëtare aktuale kanë një numër të caktuar vendesh në Parlamentin Evropian, kanë një komisioner, e kështu me radhë. Pra, e gjithë kjo duhet të ndryshohet, sepse po bashkohen shtete të reja anëtare. Pra, ky traktat anëtarësimi është diçka që duhet të negociohet midis Bashkimit Evropian dhe vendeve kandidate, pra Shqipërisë. Dhe pastaj duhet të ratifikohet nga gjithë parlamentet e 27 shteteve anëtare. Pra, kjo është arsyeja pse horizonti është viti 2030, sepse nëse i përfundoni negociatat, atëherë duhet pak kohë për t’i bërë të gjitha këto dhe pastaj për t'i mundësuar Shqipërisë të bashkohet. Por, siç thamë në fillim, Shqipëria mund t'i mbyllë negociatat në vitin 2027. Ne duhet të bëjmë reformat, duhet t'i zbatojmë këto reforma, duhet të sigurohemi që këto standarde të zbatohen. 

Gazetarja: Nuk po pyes për vitin 2029, në të cilin duhet të jemi shumë të kujdesshëm nëse Bashkimi Evropian mund të dalë me deklarata që do të keqinterpretohen, le të themi, të mbështesë këtë qeveri dhe pastaj të mbështesë Edi Ramën për të fituar përsëri zgjedhjet. Sepse agjenda evropiane nuk është vetëm çështje e një kryeministri, sigurisht. Por atëherë, mendoj se nëse do të kem mundësinë dhe kontaktin, do t’ju dërgoj një mesazh kur të jeni në Verona dhe ndoshta do t'ju pyes se çfarë parashikohet të bëjë Bashkimi Evropian kur integrimi evropian të lidhet me pasardhësin e Edi Ramës.

Ambasadori: Do ta keni vënë re se unë gjithmonë flas për mbështetjen e Shqipërisë dhe ne do të mbështesim çdo qeveri që ka një qëllim integrimi në Bashkimin Evropian. Dhe jam i sinqertë kur e them këtë. Natyrisht, unë jam këtu, përfaqësoj Bashkimin Evropian, bashkëveproj me institucionet e Shqipërisë dhe për momentin, qeveria drejtohet nga Edi Rama dhe është një qeveri socialiste. Por rezultati i zgjedhjeve, sinqerisht, nuk na intereson. Ajo që na intereson është të sigurohemi që cilado qeveri të dalë nga zgjedhjet të jetë një qeveri pro-evropiane. Kjo është ajo që dëshirojmë. Sigurisht, kjo është një zgjedhje e popullit shqiptar. Nuk kemi çfarë të bëjmë për këtë. 

Gazetarja: I dashur ambasador, faleminderit shumë që ishit me ne, që ishit me mua në Top Story dhe Top Channel. Dhe jam vërtet krenare që kam realizuar një intervistë jo-diplomatike me një nga ambasadorët më të shquar evropianë në këtë vend. 

Ambasadori: Faleminderit shumë!