Nga juristët te fermerët, si funksionon nisma e BE-së për sigurinë ushqimore dhe mbrojtjen e konsumatorit
Mbi 70 juristë nga Durrësi, Elbasani, Berati dhe Shkodra kanë përfunduar trajnime të specializuara, të ofruara nga Qendra Shqiptare për Mbrojtjen e Konsumatorit, mbi kuadrin ligjor që rregullon mbrojtjen e konsumatorit dhe ligjin për ushqimin. Vlen të përmendet se shumë prej këtyre profesionistëve, megjithëse kanë punuar në sektor për gati një dekadë, nuk e kishin zbatuar më parë legjislacionin për mbrojtjen e konsumatorit si bazë ligjore në çështjet e tyre.
“Kur merreshin me ndërprerjet e energjisë elektrike apo me mosmarrëveshje për faturimin, ata shpesh mbështeteshin te Kodi Civil apo te ligji për sektorin e energjisë elektrike, në vend të ligjit për mbrojtjen e konsumatorit”, shpjegoi Ersida Teliti nga Qendra Shqiptare për Mbrojtjen e Konsumatorit.
Këto trajnime janë organizuar në kuadër të projektit të financuar nga BE-ja "Mbështetje për Organizatat e Shoqërisë Civile në Shqipëri në fushën e Mjedisit, Kulturës dhe Sigurisë Ushqimore dhe Mbrojtjes së Konsumatorit", i hartuar për të nxitur ndërgjegjësim më të madh publik për të drejtat dhe përgjegjësitë e konsumatorëve. Duke mbështetur punën e tri organizatave të mbrojtjes së konsumatorëve – Qendra për Ekselencë “Destiny”, Qendra “Alert” dhe Qendra “Konsumatori Shqiptar” - projekti bashkon tri shtylla kritike të mbrojtjes së konsumatorit në Shqipëri.
Së pari, ai forcon kapacitetin profesional përmes zhvillimit dhe trajnimit të synuar të aftësive. Së dyti, fuqizon qytetarët duke krijuar një linjë komunikimi për të mbledhur ankesat dhe për të garantuar që zëri i tyre të dëgjohet. Së fundmi, nxit ndryshime sistemike duke trajtuar problemet institucionale, duke i referuar ato te sistemi i drejtësisë dhe duke ofruar ndjekje përmes ndihmës ligjore. Së bashku, këto masa përfaqësojnë një qasje gjithëpërfshirëse për mbrojtjen e të drejtave të konsumatorëve dhe për të forcuar llogaridhënien në gjithë sektorin. Ato çojnë përpara përafrimin e Shqipërisë me acquis të BE-së sipas Kapitullit 28 (Mbrojtja e Konsumatorit dhe Shëndetit), duke mbuluar fusha kyçe si mallrat e konsumit dhe garancitë, kushtet e padrejta të kontratës, çmimet, shitja në derë dhe në distancë, marketingu i shërbimeve financiare, kredia konsumatore, reklamimi, praktikat e padrejta, pronësia me kohëndarje, udhëtimet me paketa dhe të drejtat e pasagjerëve.
EU Delegation to Albania
Forcimi i praktikës ligjore dhe garantimi që të drejtat e konsumatorëve të njihen dhe mbrohen vazhdimisht në kuadër të instrumenteve të duhura legjislative ka qenë një nga rezultatet kryesore të theksuara nga Teliti. Pas trajnimit të juristëve, programi do të shtrihet te gjyqtarët, prokurorët dhe oficerët e policisë gjyqësore, duke garantuar që aktorët kyç brenda sistemit të drejtësisë të njihen me kuadrin ligjor që rregullon sigurinë ushqimore dhe mbrojtjen e konsumatorit.
“Duke u bazuar në dymbëdhjetë vjet përvojë në mbarë Shqipërinë, është e qartë se një trajnim i tillë është shumë i nevojshëm, pasi numri i çështjeve të paraqitura para gjykatave shqiptare në këtë fushë mbetet shumë i kufizuar. Në seancat me oficerët e policisë gjyqësore dhe prokurorët, vëmendje e veçantë do t'i kushtohet ligjit të ushqimit dhe dispozitave përkatëse të Kodit Penal që trajtojnë sigurinë ushqimore. Të dhënat e disponueshme tregojnë se ankesat ose akuzat që kanë arritur në prokurori në përgjithësi kanë të bëjnë me mashtrime, falsifikim të datave të skadimit apo produkte të pasigurta. Edhe në rastet e ankesave të konsumatorëve që lidhen me helmimin, procedurat shpesh janë pushuar. Në fakt, ekziston vetëm një çështje para gjykatave që zbaton drejtpërdrejt ligjin e mbrojtjes së konsumatorit - një mosmarrëveshje individuale që përfshin çështje të kartave të kreditit. Ky mbetet shembulli i vetëm i përdorimit të legjislacionit për mbrojtjen e konsumatorit si bazë ligjore në praktikën gjyqësore shqiptare”, shpjegoi Teliti.
Ajo shtoi se, nga përvoja ka vërejtur boshllëqe të konsiderueshme në zbatimin e ligjit për ushqimin dhe ka njohur nevojën për përgatitje më të fortë në këtë fushë. Për këtë arsye, vendosi ta bëjë fokus qendror të projektit.
Të drejtat e konsumatorëve mbrohen me ligj në të gjithë sektorët, qoftë në lidhje me mallrat thelbësore si uji, perimet, frutat, buka dhe produkte të tjera ushqimore, ashtu edhe me shërbimet, përfshirë bankat, mikpritjen dhe turizmin. Pavarësisht nëse qytetarët blejnë ushqim, veshmbathje apo shërbime aksesi, ata kanë të drejtë për mbrojtje të plotë ligjore dhe mund të kërkojnë dëmshpërblim nëpërmjet gjykatave për t’u siguruar që këto të drejta të mbrohen. Në kuadër të projektit të financuar nga BE-ja "Mbështetje për Organizatat e Shoqërisë Civile në Shqipëri në fushën e Mjedisit, Kulturës dhe Sigurisë Ushqimore dhe Mbrojtjes së Konsumatorit", tri organizata shqiptare kanë monitoruar politikat, duke advokuar për reforma dhe duke rritur ndërgjegjësimin.
Një anketë me 1.600 të rinj në Gjirokastër, Korçë, Shkodër dhe Tiranë zbuloi se ndërgjegjësimi për mbrojtjen e konsumatorit dhe sigurinë ushqimore mbetet i kufizuar. Ndërsa shumica e të anketuarve mund të identifikonin datat e skadimit, shumë prej tyre kishin vështirësi në interpretimin e vlerave ushqyese ose në të kuptuarit e gjuhës teknike të përdorur në etiketat e produkteve. I kryer nga Qendra për Ekselencë “Destiny”, studimi ofron njohuri të vlefshme mbi perceptimet e qytetarëve për sigurinë ushqimore dhe të drejtat e konsumatorëve.
Gjetjet tregojnë se të rinjtë shpesh mbështeten në burime alternative - veçanërisht mediet sociale - kur informacioni zyrtar është shumë kompleks apo i paarritshëm. Sipas Rudina Lulës, e cila punoi me studimin, këto rezultate po përdoren për të hartuar zgjidhje të synuara që informojnë dhe rrisin ndërgjegjësimin te të rinjtë, ndërkohë që trajtojnë edhe shqetësimet e fermerëve në lidhje me përzgjedhjen e produkteve të sigurta bujqësore për të mbrojtur të korrat nga sëmundjet dhe dëmtuesit.
Si pjesë e projektit, nismat për ndërtimin e kapaciteteve kanë përfshirë një gamë të gjerë palësh të interesuara: fermerë, operatorë biznesi, institucione vendore, të rinj, grupe të margjinalizuara, gazetarë, drejtori veterinare dhe të sigurisë ushqimore, Institutin e Shëndetit Publik dhe autoritetet arsimore. Këto përpjekje kanë kulmuar me krijimin e një platforme dialogu ku aktorë të ndryshëm mblidhen së bashku për të diskutuar sfidat e sigurisë ushqimore, rëndësinë e përafrimit me standardet e BE-së dhe strategjitë praktike për arritjen e tyre.
EU Delegation to Albania
Në kuadër të projektit, Qendra “Alert” ka punuar për të krijuar një kanal të unifikuar për trajtimin e ankesave të konsumatorëve. Një linjë e gjelbër e dedikuar, e arritshme në numrin 0800 2626, tashmë shërben si pikë qendrore për trajtimin e shqetësimeve në fusha të ndryshme të mbrojtjes së konsumatorit. Sipas Klajdi Tozajt, Qendra “Alert” shpesh ka shkuar përtej pranimit të thjeshtë të ankesave, duke i ndjekur në mënyrë aktive derisa problemet të zgjidhen.
Këto përfshijnë raste kur agjencitë e udhëtimit nuk kanë arritur të përmbushnin paketat e premtuara, pajisjet shtëpiake nuk kanë funksionuar brenda periudhës së garancisë apo subjektet tregtare kanë refuzuar të kthenin kusurin. “Për problemet që na paraqiten, hapi ynë i parë është të përpiqemi t'i zgjidhim drejtpërdrejt, duke garantuar që situata të normalizohet dhe të mbrohen të drejtat e konsumatorëve. Nëse zgjidhja nuk është e mundur, ne e përshkallëzojmë çështjen në institucionin përkatës, duke ofruar një raport me shkrim që përshkruan situatën, bazën ligjore dhe të drejtat specifike që janë shkelur”, shpjegoi Tozaj.
Informacion i përgjithshëm
Komisioni Evropian ka dhënë grante për të forcuar organizatat e shoqërisë civile në Shqipëri që punojnë në fushat e mjedisit, kulturës, sigurisë ushqimore dhe mbrojtjes së konsumatorit. Programi rrit kapacitetin e OSHC-ve për të monitoruar politikat, për të advokuar për reforma, si dhe për të rritur ndërgjegjësimin publik mbi çështjet e sigurisë ushqimore, veterinare dhe fitosanitare. Ai gjithashtu fuqizon qytetarët për të kërkuar produkte ushqimore të sigurta dhe me cilësi të lartë, ndërsa promovon debatin demokratik, të drejtat themelore dhe barazinë. Duke angazhuar OSHC-të dhe median në mbikëqyrje dhe advokim, nisma nxit pjesëmarrjen qytetare si në nivel vendor ashtu edhe në atë kombëtar. Qëllimi i saj kryesor është të përforcojë rolin e shoqërisë civile në ndërtimin e një shoqërie më pjesëmarrëse, të drejtë dhe demokratike.
